Αποστολή Μακεδονία – Σκόπια – Αλβανία

(25 – 29 Οκτωβρίου 2018)

Το Μέλαθρον Οικουμενικός Ελληνισμός σε συνεργασία με το Ίδρυμα Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού πραγματοποίησε μια “ιδιαίτερη” αποστολή με πλούσιο τουριστικό, θρησκευτικό και εθνικό ενδιαφέρον. Φεύγοντας από τη Μακεδονία για την επίσκεψή μας στα Σκόπια και στην Αλβανία, ήταν σαν να συνεχίσαμε την πορεία μας σε μέρη ελληνικά, καθώς όλα τα αξιοθέατα και τα μνημεία είχαν μια ιστορία ελληνική.

Αφετηρία των Νυμφαίων. Πραγματικά η νύμφη του Βορρά με πολύ ενδιαφέρον το Μουσείο του Μακεδονικού Αγώνα όπου η ζωή των Μακεδονομάχων μας. Περνώντας τα σύνορα από το φυλάκιο της Νίκης μπήκαμε στα Σκόπια.

Αχρίδα. Κέντρο ελληνικό και ορθόδοξο με ιστορικούς ναούς. Επισκεφθήκαμε το κάστρο του Σαμουήλ και κατηφορίσαμε προς την λίμνη μέσα από τα γραφικά σοκάκια που μας θύμιζαν Πλάκα. Εδώ και το ‘Άγαλμα του 1^ου Αρχιεπισκόπου Αχρίδος Ναούμ. Την ημέρα του Αγίου Δημητρίου ο Αρχιεπίσκοπος Αχρίδος κκ Ιωάννης – Νεομάρτυρας της Ορθοδοξίας, άνοιξε την εκκλησία και λειτούργησε για εμάς, παρότι για αυτούς η γιορτή του Αγίου Δημητρίου με το ημερολόγιο τους ήταν αργότερα. Με συγκίνηση ακούσαμε τη Θεία Λειτουργία και στα ελληνικά και νιώθαμε σαν να βρισκόμαστε στον Άγιον Όρος. Στο τέλος, πραγματοποιήθηκε επιστημονική ημερίδα με θέμα «ο κόσμος της Ορθοδοξίας στη νέα Ευρωπαϊκή πραγματικότητα». Οι επιστημονικές ανακοινώσεις έγιναν από την Ξανθή Δουμπουλάκη, ιστορικό της τέχνης, τον Ευστάθιο Κεκρίδη, καθηγητή Δημοκρίτειου πανεπιστήμιου Θράκης, τον Ευστράτιο Κρητικό, Υποψήφιο Διδάκτορα τα θεολογίας και τον Αθανάσιο Αγγελόπουλο, καθηγητή Πανεπιστημίου. Την ημερίδα έκλεισε ο Αρχιεπίσκοπος Αχρίδος κκ Ιωάννης που με άψογα ελληνικά ανέπτυξε την ιστορία της Αρχιεπισκοπής. Τιμήθηκε με αναμνηστική πλακέτα και με το εθνικό μας σύμβολο.

Κρούσοβο. Περιηγηθήκαμε στο γραφικό Κρούσοβο! Σαν να βρισκόμαστε στην Καστοριά! Ελληνοβλάχικο χωριό!

Μοναστήρι (μπίτολα). Μια ακόμα ιστορική ελληνική πόλη που έπαιξε τεράστιο ρόλο στην ιστορία της Ελλάδος από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι την κάθοδο του Σαμουήλ τον 8^ο περίπου αιώνα. Πολλοί βυζαντινοί ναοί αλλά κορυφαίο ήταν το Μοναστήρι του Ναούμ με την μεγάλη ιστορία του.

Πόγραδες.  Ο πρώτος προορισμός μπαίνοντας στην Αλβανία. Μπήκαμε την 28^η Οκτωβρίου, η ημέρα του «ΟΧΙ». Εδώ, τον Νοέμβριο του 1940 έλαβε χώρα η μεγάλη νίκη των Ελλήνων απέναντι στους Ιταλούς που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη του πολέμου καθώς απόθεσαν τα ιταλικά στρατεύματα στο Ελ Βασάν.

Μοσχόπολη. Το κέντρο του ελληνισμού. Η πόλη του πνεύματος και του φωτός. Αριθμούσε περί τους 60.000 κατοίκους  αλλά με την καταστροφή της που ξεκίνησε από τον Αλή Πασά, σήμερα έχουν απομείνει ερείπια, μοναδικοί βυζαντινοί ναοί και 800 κάτοικοι που μιλούν την ελληνική.

Βοδοσίτσα. Εδώ, κείτονται τα οστά 3.000 περίπου ηρωικά πεσόντων Ελλήνων στο αλβανικό έπος.

Κορυτσά.  Μια σύγχρονη ελληνική πόλη. Φτωχική, λιτή αλλά με το μεγάλο και επιβλητικό ιερό Μητροπολιτικό ναό της Αναστάσεως του Κυρίου. Εδώ λειτούργησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κορυτσάς κκ Ιωάννης και η αποστολή παραβρέθηκε σύσσωμη αποδίδοντας φόρο τιμής στους αγωνιστές του ’40. Νιώσαμε τεραστία συγκίνηση καθώς πατάγαμε πάνω στα αχνάρια των πατεράδων μας, των παππούδων μας, των αδελφών μας που δημιούργησαν το μεγάλο έπος, φτωχοί αγωνιζόμενοι απέναντι σε προηγμένες πολεμικά σχολές.

Επιστρέψαμε στην Καστοριά   που μας υποδέχτηκε στη Μονή Μυρτιώτισσας ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Καστοριάς κκ Σεραφείμ, Υπέρτιμος και Έξαρχος Άνω Μακεδονίας. Περιηγηθήκαμε στα μοναδικά βυζαντινά μνημεία και φεύγοντας περάσαμε από τον πρώτο παλαιολιθικό οικισμό που βρέθηκε πρόσφατα και χρονολογείται 6.000 χρόνια π. Χ.

Πρέσπες. Το χωριό των ψαράδων και των ιστορικών ασκηταρειών. Με βάρκες προσεγγίσαμε τα ασκηταρειά και ανεβήκαμε 150 σκαλιά για να τα δούμε. Μοναδική εμπειρία!

Το άρθρο 2018 | Αποστολή Μακεδονία – Σκόπια – Αλβανία εμφανίστηκε πρώτα στο Μέλαθρον Οικουμενικού Ελληνισμού.

Οδοιπορικό στα Μικρασιατικά Παράλια

(28 Ιουνίου – 7 Ιουλίου 2013)

Οδοιπορικό στα Μικρασιατικά παράλια που κάποτε ήταν όλα ελληνικά.

Προσκύνημα σε πόλεις και χωριά που μεγαλούργησε ο Ελληνισμός και σε μνημεία που αναπτύχθηκε ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός.

Συμμετείχαν 100 μέλη μας.

Της Κυριακής Χρ. Βαζδιρβανίδου,

θεολόγου, δικαστικής υπαλλήλου

Πρόσφατα ονειρεύτηκα ότι έκανα ένα υπέροχο ταξίδι στο χώρο και το χρόνο με συνοδοιπόρους την οικογένειά μου και πολλούς καλούς φίλους. Φαντάστηκα ότι επισκέφθηκα τη Φρυγία, την Πισιδία, τη Λυκία, την Καρία, την Ιωνία και την Αιολία. Ένα ταξίδι μνήμης, ένα προσκύνημα στα άγια χώματα των προγόνων μου, στην αιματοβαμμένη Μικρά Ασία. To σήμερα σεβάστηκε το ένδοξο χθες και πήρε τη θέση του διακριτικά στη σκιά.

Μπήκαμε, λέει, σε ένα καράβι και αφήνοντας πίσω μας το ρομαντικό νησί των Ιπποτών, τη Ρόδο, ταξιδέψαμε απέναντι, στη Μαρμαρίδα. Ο Φύσκος -ονομασία της Μαρμαρίδας κατά την ελληνιστική περίοδο- αποτελούσε μαζί με τη Ρόδο τη «Δωρική Εξάπολη». Στη σύγχρονη αυτή πόλη έστεκε έως σήμερα ένας μεσαιωνικός πύργος, ο οποίος είναι ορατός από το λιμάνι, σ’ ένα λόφο βρίσκονται υπολείμματα ελληνικών τειχών, το δε φυσικό τοπίο -πολύ όμορφο και οικείο- δεν διέφερε από τα απέναντι παράλια. Γρήγορα αντιλήφθηκα ότι το ταξίδι αυτό θα ήταν γεμάτο εικόνες και συναισθήματα. Στο μαγικό ταξίδι μας είχαμε ξεναγό τον Εκρέμ, καταγόμενο από τα Πομακοχώρια της Ξάνθης.

Ανεβήκαμε στο λεωφορείο και διανύσαμε αρκετά χιλιόμετρα διασχίζοντας πευκόφυτες περιοχές με προορισμό τη Λυκία, το νοτιοδυτικό τμήμα της Μικράς Ασίας. Η Λυκία συνορεύει στα δυτικά με την Καρία, στα βόρεια με τη Φρυγία, στα βορειανατολικά με την Πισιδία και στα ανατολικά με τη Παμφυλία. Το μυαλό μου ανέτρεξε στην Ιλιάδα, όταν ο Πάτροκλος σκοτώνει τον εξέχοντα ήρωά της, τον Σαρπηδόνα. εκεί επεμβαίνει ο Δίας και δίνει εντολή στον Απόλλωνα για την ανάληψη του νεκρού Σαρπηδόνα από το πεδίο της μάχης και τη μεταφορά του στην πατρική Λυκία.

Στα όρια των ιστορικών περιοχών της νοτιοδυτικής Μικράς Ασίας, της Λυκίας και της Καρίας, να΄σου μπροστά μας η Μάκρη, η αρχαία Τελμησσός, που τον 8ο αιώνα μ.Χ. μετονομάστηκε σε Αναστασιούπολη από τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου Αναστάσιο Β’. Την ονομασία Μάκρη έλαβε το 10ο αιώνα από το όνομα της ομώνυμης νησίδας που βρίσκεται στην είσοδο του κόλπου. Στα βράχια πάνω από την αγορά της πόλης δεσπόζουν επιβλητικοί λαξευτοί λυκιακοί τάφοι -μάλλον στο όνειρο ανακατεύτηκαν οι θύμισες από την πανέμορφη Αμάσεια του Πόντου. την είχα επισκεφθεί σε άλλο ονειρικό ταξίδι, όπου αντίστοιχα ταφικά μνημεία λαξεμένα στους βράχους δέσποζαν πάνω από την πόλη. Διασώζονται ερείπια αρχαίου θεάτρου στην παραλία της Μάκρης και πολύ λίγα ελληνικά σπίτια. Η Μάκρη διατηρούσε τον ελληνικό πληθυσμό της μέχρι το 1923, οπότε με την ανταλλαγή των πληθυσμών που προέβλεπε η συνθήκη της Λωζάνης οι περισσότεροι κάτοικοι εγκαταστάθηκαν στην ανατολική Αττική και ίδρυσαν τη Νέα Μάκρη. Σήμερα η Μάκρη είναι ένα από τα σημαντικότερα τουριστικά θέρετρα της Τουρκίας. Το 1934 οι Τούρκοι μετονόμασαν την πόλη σε Φετιγιέ από το όνομα ενός Τούρκου που υπήρξε από τους πρώτους πιλότους της Τουρκικής αεροπορίας, του Fethi Bey.

Η πρώτη έκπληξη της εκδρομής ήταν η επίσκεψη στο Λοιβίσι (ή Λιβίσι) (Καρμυλησσός, Kaya), στην πόλη φάντασμα. Η γενέτειρα του σύγχρονου αγίου γέροντα Ιακώβου Τσαλίκη είναι σήμερα μια εγκαταλελειμμένη πόλη 3.200 κατεστραμμένων σπιτιών. Με το βάναυσο κυνήγι που υπέστησαν οι κάτοικοι κατά τη Μικρασιατική Καταστροφή, άφησαν πίσω τις περιουσίες τους, τα υπέροχα σπίτια με το λουλακί χρώμα στους τοίχους και τα περήφανα τζάκια, μάρτυρες μιας ακμάζουσας εποχής, τα οποία, όμως, σήμερα στέκονται κατεστραμμένα και ερειπωμένα. Δεν μπορεί κανείς να μην ανατριχιάσει μπροστά σε μια τέτοια εικόνα εγκατάλειψης, δεν μπορεί να μην πονέσει για την ομορφιά που χάθηκε… Η επιβλητική εκκλησία των Ταξιαρχών με τη λιθόστρωτη αυλή μας μεταφέρει νοερά στις απέναντι όχθες των πλακόστρωτων εκκλησιών της Σύμης, του Καστελόριζου, της Ρόδου. Δυστυχώς δεν διασώζονται αγιογραφίες. Ο ξεναγός μας δείχνει μακριά προς το λόφο τη γραφική εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα πληγωμένη από την ύπαρξη μιας τουρκικής σημαίας που ανέμελα κυματίζει δίπλα της. Κοντοστέκουμε να δροσιστούμε σε μία βρύση με ελληνική επιγραφή και διαβάζουμε: «ΔΗΜΟΣ ΛΟΙΒΙΣΙΟΥ ΤΩ ΕΥΕΡΓΕΤΗ ΓΕΩΡΓΙΩ Π. ΘΕΟΔΩΡΟΥ….1910». Γνωστοί ευεργέτες της πόλης ήταν οι: Χατζη-Νικόλαος Λουιζίδης, έμπορος μεταλλείων χρωμίου, που δώρισε το «Λουιζίδειο σχολείο» στην πατρίδα του, το Λοιβήσι, ο Αλκιβιάδης Σαράφης, διδάσκαλος και ο Μιχαήλ Μουσαίος. Ο τελευταίος υπήρξε πασίγνωστη προσωπικότητα της Λυκίας, που οι συμπατριώτες του τον ονόμαζαν «το φως του Λοιβησίου», παππούς του Πλάτωνα Μουσαίου και της Καλλιόπης Μπουγιούκου, που εξέδωσε «Τις παροιμίες της Μάκρης και του Λοιβησίου». Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι το 1896, λειτουργούσαν στο Λοιβήσι δύο σχολεία, με 400 παιδιά: αρρεναγωγείο (έτη 1910-1912) με 420 – 440 μαθητές και 5 δασκάλους και παρθεναγωγείο με 240-250 μαθήτριες και 3 δασκάλες.

Θέλαμε να προχωρήσουμε, αλλά η νύχτα, που είχε πια απλώσει τα δίχτυα της, μας εμπόδισε. Την επόμενη μέρα ξεκινήσαμε πρωί πρωί την πορεία μας. Μας προξένησε ιδιαίτερη εντύπωση η εικόνα λευκών ατέλειωτων πανιών που απλώνονταν δεξιά και αριστερά στο δρόμο μας. Παρατηρώντας προσεκτικότερα συνειδητοποιήσαμε πως επρόκειτο για ατέλειωτες σειρές θερμοκηπίων, των οποίων η έκταση φαινόταν αδύνατο να υπολογιστεί, όπως και οι συνέπειες στο φυσικό περιβάλλον. Ακολουθώντας τον παραλιακό δρόμο, ένα πολύ ωραίο τουριστικό θέρετρο έκανε την εμφάνισή του. ΄Ηταν το Καλαμάκι με την εκκλησία -τζαμί σήμερα- της Παναγίας να ξεχωρίζει ανάμεσα απ΄ τα σπίτια, το όνομα του οποίου πήρε περιοχή αντίστοιχης ομορφιάς  στα παράλια της Αττικής γης.

Στην κοντινή περιοχή βρίσκεται η πόλη Μύρα (Ντέμρε στα τουρκικά),  η οποία πλούτισε χάρη στο θαλάσσιο εμπόριο και στην τροφοδοσία με μύρα από το δέντρο Liquidamber orientalis. Χρέος και μεγάλη μας επιθυμία το προσκύνημα στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου Αρχιεπίσκοπου Μύρων της Λυκίας, του Θαυματουργού,βυζαντινό κτίσμα του 13ου αιώνα με υπέροχα μωσαϊκά, που βρίσκεται σε πολύ καλή κατάσταση. Ανατρέχοντας στην ιστορία μάθαμε ότι τα Μύρα υπήρξαν πλούσια και ισχυρή πόλη της Λυκίας με αυτόχθονα πολιτισμό που άρχισε να αναπτύσσεται από την Εποχή του Χαλκού. Στο πέρασμα των αιώνων, όμως, γνώρισαν πολλούς κατακτητές από Ανατολή και Δύση. Πρώτα έφθασαν οι Πέρσες, μετά η πόλη πέρασε στα χέρια των Ελλήνων, των Ρωμαίων, των Αράβων και τελικά τον 11ο αιώνα στων Σελτζούκων Τούρκων που έκαναν άγριες σφαγές. Τα Μύρα ως τον 13ο αιώνα είχαν εγκαταλειφθεί. Στο μεταξύ, έμποροι είχαν μεταφέρει στο Μπάρι της Ιταλίας οστά, που, όπως είπαν, ανήκαν στον Άγιο Νικόλαο.Ο ξεναγός μας ενημέρωσε ότι ο Επίσκοπος Μύρων, τιτουλάριος στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, τελεί τη Θεία Λειτουργία κάθε χρόνο στην πανήγυρη του ναού στις 6 Δεκεμβρίου. Υπάρχει, όμως, νοικιασμένο διαμέρισμα στα Μύρα για την εξυπηρέτηση των όποιων αναγκών. Αφήσαμε τα Μύρα με μία παράξενη αίσθηση προερχόμενη από τα γύρω από την εκκλησία μαγαζιά, που πουλούσαν εικόνες. Τουλάχιστον απρόσμενο να αντικρίζει κανείς ορθόδοξες εικόνες να… διαφημίζονται σε τεράστιες αφίσες εντός μουσουλμανικού κράτους. Στο βωμό, όμως, του κέρδους φαίνεται ότι γίνονται πολλές θυσίες…

Επόμενος σταθμός του ταξιδιού μας ήταν η πανέμορφη παραλιακή πόλη της Μικράς Ασίας, Αττάλεια (Antalya) της Παμφυλίας.Χτισμένη σε στρατηγική θέση πάνω στη θάλασσα ανάμεσα στη Μεσόγειο και την οροσειρά του Ταύρου, η Αττάλεια εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο σημαντικά λιμάνια σε όλη την ανατολική Μεσόγειο. Ιδρύθηκε από τον Άτταλο Β’, βασιλέα της Περγάμου τον 2ο αιώνα π.Χ. Είναι ο ίδιος που ίδρυσε την περίφημη στοά του Αττάλου στην πόλη των Αθηνών. Ο Άτταλος όταν βρέθηκε στην ευρύτερη περιοχή έστειλε ανθρώπους να βρουν ένα τόπο που να μοιάζει με παράδεισο για να χτίσει την πόλη του. Αυτοί όταν αντίκρισαν τον κόλπο της Αττάλειας και την ομορφιά του όλου τοπίου αμέσως πρότειναν τον συγκεκριμένο τόπο στον Άτταλο, ο οποίος ενθουσιασμένος ίδρυσε τη νέα πόλη. Η πόλη διακρίνεται σε παλιά και σύγχρονη. Η παλιά πόλη, πλακόστρωτη, είναι γεμάτη από ελληνικά σπίτια μιας άλλης εποχής, υπάρχουν δε ελληνικές ορθόδοξες εκκλησίες. Περπατήσαμε το βράδυ στα σοκάκια της και νιώσαμε ότι βρισκόμαστε στην Πλάκα με τα ατέλειωτα τουριστικά καταστήματα. Οι μαγαζάτορες διαλαλώντας τα προϊόντα τους, όταν αντιλαμβάνονταν πως είμαστε Έλληνες έσπευδαν να μας προσφωνήσουν «Μαρία» ή «Γιώργο» και να μας επιδείξουν τα ατέλειωτα καλούδια τους. Κάθε χρόνο, μας ενημέρωσε ο Εκρέμ, στην πόλη της Αττάλειας λαμβάνει χώρα το πιο γνωστό στην Τουρκία φεστιβάλ κινηματογράφου, το οποίο συγκεντρώνει πολύ κόσμο. Το έπαθλο του νικητή είναι το «χρυσό πορτοκάλι».

Βρεθήκαμε στο ναό των Αγίου Αλυπίου και Αποστόλου Παύλου, τον πρώτο ορθόδοξο ναό που λειτουργεί κανονικά με μόνιμο ιερέα εκτός περιοχής Κωνσταντινούπολης μετά το 1922 και ο οποίος ανακαινίστηκε πρόσφατα με φροντίδες του οικείου ποιμενάρχη. Χοροστατούντος του Μητροπολίτη Πισιδίας κ. Σωτηρίου και με χορό κυριών από τη Ρωσία στο ψαλτήρι, παρακολουθήσαμε την κυριακάτικη Θεία Λειτουργία με ιδιαίτερη πνευματική κατάνυξη. Ο μητροπολίτης, μετά από μία δέηση καλωσορίσματος, μας υποδέχτηκε και σε προσφώνησή του αναφέρθηκε στον ηρωισμό, τη θερμουργό πίστη, την ειρήνη ψυχής και την ακατάβλητη θέληση των χιλιάδων Μαρτύρων της Εκκλησίας πού έβαψαν με το αίμα τους την Αγιοτόκο Πισιδία και Παμφυλία. Μάλιστα δε σε μία μόνο μέρα εορτάζουμε μαζί 15.000 μάρτυρες της Πισιδίας. Στο τέλος ο Σεβασμιότατος μας έδωσε ως ευλογία την εικόνα της «Συνάξεως των εν Πισιδία διαλαμψάντων Αγίων»,ενώ σε αντιφώνησή του ο κ. Σταύρος Πανουσόπουλος, Πρόεδρος του Οικουμενικού Ελληνισμού, τόνισε τη σημαντικότητα της διακονίας του μητροπολίτη στην αιματοβαμμένη αυτή γη, του προσέφερε δε ένα βιβλίο ως αναμνηστικό δώρο. Ένας από τους τελευταίους αγίους μάρτυρες της Τουρκοκρατίας έλκει την καταγωγή του από την Αττάλεια, ο άγιος Γεώργιος ο νεομάρτυς, ο εξ Ατταλείας, ο οποίος παρέδωσε το πνεύμα του στις 25 Ιουνίου 1823.

Ολοκληρώνοντας την επίσκεψή μας στην Αττάλεια επισκεφθήκαμε το Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης με την πολύ μεγάλη ποικιλία εκθεμάτων, αλλά και κειμηλίων που άφησαν οι κάτοικοι όταν έφυγαν διωγμένοι το ΄22.Το άκουσμα της πόλης Πέργη, του επόμενου δηλαδή σταθμού μας, έφθασε στα αυτιά μου σαν ένα οικείο άκουσμα από τα μαθητικά μου χρόνια. Ο πρώτος μεγάλος αρχαιολογικός χώρος που επισκεφθήκαμε ήταν η εντυπωσιακή σε έκταση αρχαία πόλη της Πέργης. Ο ξεναγός ξεδίπλωσε μπροστά μας τις σελίδες της ιστορίας της κι εμείς αφεθήκαμε στο γλυκό ταξίδι. Οι Κάλχας και Μόψος, μάντεις των Αχαιών, όταν τελείωσε ο πόλεμος στην Τροία, δεν ακολούθησαν το δρόμο πίσω για τη μητροπολιτική Ελλάδα, αλλά κατέβηκαν προς το νότο. Όταν έφτασαν στο χώρο της Πέργης αποφάσισαν να εγκατασταθούν εκεί και μάλιστα γνωρίζουμε ότι για μεγάλο χρονικό διάστημα το όνομα της πόλης ήταν Μοψοπία (από το μάντη Μόψο). Το 546 π.Χ. η Πέργη καταστρέφεται από τους Πέρσες και στα ελληνιστικά χρόνια ξαναχτίζεται εν μέρει, ενώ το 133 π.Χ. ο ηγεμόνας της Άτταλος Γ΄ την παραχωρεί στους Ρωμαίους.  Η χρυσή εποχή ακμής της πόλης ήταν μεταξύ 1ου και 2ου μ. Χ. αιώνα, ενώ κατά το Βυζάντιο συνεχίζει την πορεία της στο χρόνο. Από τον 7ο μ.Χ. εξαιτίας αραβικών επιδρομών μέσω θαλάσσης οι κάτοικοι αναγκάζονται να αφήσουν τα παράλια και να προχωρήσουν προς την ενδοχώρα. Εγκατέλειψαν, λοιπόν, τις λαμπρές πόλεις των παραλίων Μίλητο, Έφεσο και  Πέργη αφήνοντάς τις πίσω στην πορεία της ιστορίας, σε ένα ταξίδι χωρίς γυρισμό. Η εγκατάλειψη φέρνει τη φθορά και η φύση με τη σειρά της καλύπτει κάθε τι εγκαταλελειμμένο κι αυτή η εικόνα φθάνει στο σήμερα. Εντυπωσιακή, παρά ταύτα, είναι η κεντρική οδός της Πέργης που ξεκινάει από την ελληνιστική της πύλη. Διασώζεται με δύο πύργους δεξιά και αριστερά και στη μέση ανοίγεται η λεωφόρος, μοναδική στο είδος της, διότι κατά μήκος της υπήρχε κανάλι με νερό για να ηρεμεί και να γαληνεύει τους διαβάτες της πόλης. Από τη μέση διέρχονταν οι άμαξες, ενώ δεξιά και αριστερά υπήρχαν στοές με κίονες, ώστε οι διερχόμενοι να προστατεύονται από τις καιρικές συνθήκες.Σε έναν από τους κίονες αυτούς εικονίζεται η Περγαία Άρτεμη. Υπάρχουν μαρμάρινες βάσεις, όπου κάποτε πάνω τους στηρίζονταν αγάλματα. Πολλά από αυτά τα είδαμε στο Μουσείο της Αττάλειας. Η λεωφόρος συνεχίζεται ως την ακρόπολη. Στην πόλη υπήρχαν λουτρά ελληνιστικά, τα οποία έγιναν μεγαλύτερα σε έκταση κατά τη ρωμαϊκή εποχή. Αριστερά της ελληνιστικής πύλης υπάρχει ειδικός χώρος με κρήνη και παλαίστρα (γυμναστήριο), που διακρίνεται σε τρεις επιμέρους θαλάμους, το καλντάριο, το τεπιτάριο και το κλινιτάριο, όπου με τη χρήση αγωγών επιτυγχανόταν σταδιακά αυξανόμενη θερμοκρασία σε κάθε χώρο, ανάλογα με τις απαιτήσεις. Ενημερωθήκαμε ότι το εσωτερικό τους ήταν από όνυχα και μάρμαρο, αλλά και ότι χρησιμοποιούνταν τύπος υποδαπέδιας θέρμανσης!

Στη μέση της κεντρικής αγοράς της Πέργης υπήρχε ο ναός του Κερδώου Ερμή, ώστε να βοηθά τους καταστηματάρχες στις εμπορικές τους συναλλαγές, ενώ σε σχήμα τετραγώνου γύρω από το ναό αναπτυσσόταν το παζάρι. Τριγύρω από το παζάρι υπήρχαν μαγαζιά και πιο πίσω από αυτά περιμετρικά ήταν τα ακριβά εμπορικά καταστήματα. Την προσοχή μας τράβηξε ένα μαρμάρινο θωράκιο μπροστά από τα ερείπια ενός καταστήματος της αγοράς, το οποίο απεικόνιζε ένα μαχαίρι και έναν γάντζο. Εύκολα συμπέραινε κανείς ότι το συγκεκριμένο μαγαζί που έφερε το θωράκιο, ήταν ένα χασάπικο.

Περπατώντας δεξιά της αγοράς βρεθήκαμε μπροστά στα ερείπια ενός ναού. διασώζεται μόνο ο χώρος του ιερού. Η επιγραφή ανέφερε στα τουρκικά «Βασιλική -6ος αιώνας», αφιερωμένη στον Απόστολο Παύλο, ο οποίος σε περιοδεία του μετά την Αντιόχεια βρέθηκε στην Πέργη.

Φεύγοντας είδαμε εξωτερικά το αρχαίο θέατρο της πόλης. Η είσοδος δεν επιτρεπόταν διότι διενεργούνταν εργασίες συντήρησης.

Αργότερα, την ίδια μέρα επισκεφθήκαμε το καλύτερα διατηρημένο θέατρο των ρωμαϊκών χρόνων, το θέατρο της Ασπένδου. Χτίστηκε το 155 μ.Χ. από τον αρχιτέκτονα Ζήνωνα και έχει τέλεια ακουστική. Αριθμεί 7.000 θέσεις με διαζώματα και διαδρόμους, αλλά και στοές. Οι Ρωμαίοι δεν χρησιμοποίησαν μόνο τη φυσική βουνοπλαγιά, αλλά επέκτειναν με τεχνικές το χώρο για να προστεθούν θέσεις. Διασώζονται η ορχήστρα, τα έδρανα, η σκηνή και το προσκήνιο.

Νέα μέρα, νέοι προορισμοί. Διασχίζοντας την οροσειρά του Ταύρου, περάσαμε, χωρίς να σταματήσουμε, από τη Σαγαλασσό. Είναι αρχαιολογική τοποθεσία στην νοτιοδυτική Τουρκία, περίπου 100 χιλιόμετρα βόρεια της Αττάλειας και 30 χιλιόμετρα από το Μπουρντούρ και την Ισπάρτα (την αρχαία Σπάρτη της Μικράς Ασίας). Όταν, όμως, περάσαμε κοντά από τη γραμμή Αφιόν Καραχισάρ-Εσκί Σεχίρ οι μνήμες άρχισαν να αναμοχλεύονται. Η συγκίνηση του ελληνικού μετώπου που «έσπασε», επέβαλε μία ανατριχιαστική σιωπή περισυλλογής και μνημοσύνου. Επηρεασμένοι από τη σημαντικότητα του τόπου συνεχίσαμε το δρόμο μας.

Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον προσεγγίσαμε έναν ακόμη υπέροχο αρχαιολογικό χώρο. Η Λαοδίκεια η εν Φρυγία παρουσιαζόταν επιβλητική μπροστά μας. Ο ξεναγός μας αποκάλυψε ότι είχε πάνω από 10 χρόνια να την επισκεφθεί. Στο διάστημα αυτό η αρχαιολογική σκαπάνη είχε φέρει στο φως μεγάλο μέρος της πόλης, ενώ οι ανασκαφές  από το πανεπιστήμιο του Παμούκαλε βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη. Εξαιρετικής σημασίας είναι το ψηφιδωτό που ανακαλύφθηκε στην Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού. το ονόμασαν τα «Μάτια του Θεού», το πρώτο στην Τουρκία, που όμοιό του έχει βρεθεί σε ιερούς χώρους της Αιγύπτου. Η εκκλησία κατασκευάστηκε με εντολή του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου την περίοδο 312-320 και εντός της υπάρχει βαπτιστήριο που θεωρείται από τα αρχαιότερα του χριστιανικού κόσμου. Η Λαοδίκεια είναι κτισμένη εκεί που ο ποταμός Λύκος συμβάλλει με τον ποταμό Μαίανδρο, σημερινό Εσκί Ισάρ. Οι απαρχές της ίδρυσης της πόλης τοποθετούνται μεταξύ 2ου και 3ου αιώνα π.Χ., μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η περιοχή περιήλθε στην εξουσία του Αντίγονου και αυτός της έδωσε το όνομα της συζύγου του, Λαοδίκειας. Η τοποθεσία στην οποία είναι κτισμένη την καθιστά κομβικής σημασίας, αφού βρίσκεται στο μέσο της διαδρομής Μεσογείου-Εύξεινου Πόντου και κατά συνέπεια υπήρξε σημαντικός εμπορικός σταθμός. Περπατώντας στο χώρο αντικρίσαμε το εντυπωσιακό αρχαίο θέατρο  της Λαοδίκειας (2ος π.Χ) χωρητικότητας 25.000 θεατών, ενδεικτικό του μεγάλου πληθυσμού της πόλης. Το σεργιάνι στην αρχαία αγορά μας οδήγησε σε έναν δρόμο με μαρμάρινα τραπέζια, όπου όπως καταλάβαμε χρησίμευαν για επιτραπέζια παιχνίδια, τα οποία, μάλιστα, για διευκόλυνση των διαγωνιζομένων είχαν τη δυνατότητα να μετακινηθούν. Μία από τις επτά εκκλησίες που αναφέρονται στην Αποκάλυψη είναι και αυτή της Λαοδίκειας, μία από τις πρώτες πόλεις που εκχριστιανίστηκαν, η οποία συνδέεται με τον Απόστολο Παύλο.

Στην Φρυγία βρίσκεται η πόλη Κολοσσές, όνομα που μας παραπέμπει στην Προς Κολοσσαείς Επιστολή του Αποστόλου Παύλου ή Χώνες, που μας θυμίζουν το θαύμα το Αρχάγγελου Μιχαήλ (6 Σεπτεμβρίου). Ειδωλολάτρες ήθελαν να καταστρέψουν το ναό και να μολύνουν το αγίασμα που βρισκόταν στην περιοχή και έστρεψαν τη ροή δύο ποταμών προς την κατεύθυνσή του. Όταν ο ευλαβής Άρχιππος προσευχήθηκε θερμώς στον Αρχάγγελο Μιχαήλ, εκείνος εμφανίστηκε και αφού χάραξε το σημείο του σταυρού σε συγκεκριμένο σημείο, πάνω σε μία ψηλή πέτρα, που ήταν κοντά στο ναό, η γη σείστηκε τρομερά και η πέτρα σχίστηκε. Έπειτα με μεγάλη και λαμπρή φωνή πρόσταξε τους ποταμούς λέγοντας: «Στη χώνη αυτή χωνευθείτε ποτάμια» κι έτσι σώθηκε ο ναός και δεν μολύνθηκε το αγίασμα. Από τότε και έως σήμερα χωνεύεται και χάνεται εκεί το νερό με παράδοξο τρόπο. Γι’ αυτό ο τόπος ονομάστηκε Xώνες.

Το ταξίδι συνεχίστηκε και ο μακρύς δρόμος οδηγούσε στην Ιεράπολη της Φρυγίας, το σημερινό Παμούκαλε. H Ιεράπολη είναι ένα θαυμαστό αξιοθέατο που συνδυάζει ένα μοναδικό φυσικό τοπίο με μια εντυπωσιακή αρχαία πόλη. Για το λόγο αυτό προστατεύεται από την UNESCO ως μνημείο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Το εκθαμβωτικό τοπίο που σχηματίζουν τα ασβεστικά άλατα δημιουργώντας μικρές λιμνούλες βαμβακιού, μας άφησε άφωνους.Πρόκειται για συμπαγείς αποθέσεις ιζημάτων από τη ροή των ασβεστολιθικών υδάτων που αναβλύζουν στην περιοχή. Οι λευκές σχηματοποιημένες λίμνες, οι σταλακτίτες και οι καταρράκτες δημιουργούν μια εικόνα ιδιαίτερης ομορφιάς. Σε αυτούς τους «πύργους από βαμβάκι» οφείλει τη σύγχρονη τουρκική ονομασία της η πόλη, Παμούκαλε. Πολλοί εκμεταλλεύτηκαν τις λίγες ώρες που είχαμε διαθέσιμες για να περπατήσουν στις χαμηλές αυτές κολυμπήθρες που δημιούργησε η πολυμήχανη φύση. Η ομορφιά αυτή της φύσης δημιουργεί ένα περίεργα ευχάριστο δέσιμο με τον παρακείμενο αρχαιολογικό χώρο.

Η αρχαία πόλη θεμελιώθηκε και εξαπλώθηκε σε ένα πλάτωμα που σχηματίζεται σε επικλινή λόφο γεωλογικών σχηματισμών. Η αρχαία Ιεράπολη ήταν μία περιτειχισμένη πόλη του 2ου π.Χ. αιώνα, ερείπια της οποίας υπάρχουν διάσπαρτα σε μεγάλη έκταση. Χαρακτηριζόταν «νεκρόπολη», γνωστή από τις σαρκοφάγους που κατασκεύαζαν εκεί ικανοποιώντας πληθώρα παραγγελιών απ’ όλη τη Μεσόγειο. Η ίδρυση της πόλης στο συγκεκριμένο σημείο σίγουρα είχε σχέση και με τα ιαματικά ύδατα, προς τούτο δε συνηγορεί η ύπαρξη λουτρών. Υπάρχει περίφημο αρχαίο θέατρο, το οποίο επισκεφθήκαμε, ενώ διερχόμενοι από τη ρωμαϊκή πύλη -υπάρχει και ελληνιστική πύλη- εισερχόμαστε σε μία τεράστια νεκρόπολη. Από τον αρχαιολογικό χώρο, κοιτάζοντας κανείς τον κοντινό λόφο διακρίνει έναν άλλο πολύ σημαντικό χώρο, αυτόν όπου μαρτύρησε και ετάφη ο Απόστολος του Χριστού Φίλιππος. Πολλοί από εμάς, ίσως όχι οι περισσότεροι, συνέχισαν την ανάβαση προς τον ιερό αυτό τόπο. To 2011 ο Ιταλός διευθυντής των ανασκαφών της Ιεράπολης Francesco D’Andria έφερε στο φως τάφο του 1ου μ.Χ. αιώνα που, όπως υποστήριξε με πειστικότητα, ήταν ο τάφος του Αποστόλου Φιλίππου. Ο τάφος δεν βρέθηκε στο οκταγωνικό μαρτύριο πάνω στο λόφο, όπως αναμενόταν, αλλά σε μια εκκλησία σαράντα περίπου μέτρα μακριά. Η πρωτοχριστιανική εκκλησία χτίστηκε τον 4ο ή 5ο αιώνα γύρω από τον τάφο, ενώ το κοντινό μαρτύριο χτίστηκε την ίδια περίπου εποχή, πιθανόν στις αρχές του 5ου αιώνα. Και τα δύο κτήρια ήταν σημαντικά χριστιανικά προσκυνήματα κατά τη βυζαντινή εποχή.

Κατά τη διαμονή μας στο Παμούκαλε σε ένα πολύ ωραίο ξενοδοχείο, είχε τη δυνατότητα, όποιος από εμάς ήθελε, να απολαύσει ένα μπάνιο σε ειδικούς εσωτερικούς ή εξωτερικούς χώρους με ιαματικά νερά, τα οποία πλούσια προσφέρει η περιοχή. Επειδή, όμως, τα νερά χρησιμοποιούνται από πολλά ξενοδοχεία, δυστυχώς, κατασπαταλούνται οι φυσικοί αυτοί πόροι της μικρασιατικής γης.

Την επόμενη μέρα το ταξίδι συνεχίστηκε νοτιοδυτικά προς στην Καρία. Στην έξοδο προς το Αιγαίο αντικρίσαμε την πλανεύτρα Αλικαρνασσό (Bodrum) «… Απ΄ την παλιά Αλικαρνασσό, αχ! Ελισσάκι, Ελισσώ…». Αποικία των Δωριέων στα παράλια της Καρίας υπήρξε σημαντικό εμπορικό κέντρο της αρχαιότητας. Γνωστή κατεξοχήν για το Μαυσωλείο της, το οποίο έκτισε η βασίλισσα της Αλικαρνασσού Αρτεμισία προς τιμή του αδελφού και συζύγου της, Μαύσωλου. Η Αρτεμισία είχε εκστρατεύσει μαζί με τον Ξέρξη εναντίον της Ελλάδας, επικεφαλής πέντε πλοίων. Το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού είναι ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου. Ο Ηρόδοτος (485 – 421/415 π.Χ.), ο πατέρας της Ιστορίας, καταγόταν από την Αλικαρνασσό.

Η σύγχρονη πόλη έχει πληθυσμό 32.000 κατοίκων και είναι πολύ αξιοποιημένη τουριστικά, με μεγάλα ξενοδοχειακά συγκροτήματα και πολλά ιστιοφόρα στην προκυμαία. Γεωγραφικά βρισκόμαστε απέναντι από την Κω και το τοπίο μοιάζει να είναι το ίδιο με αυτό του δωδεκανησιακού νησιού. Το κάστρο δεσπόζει στο λιμάνι, θυμίζοντας το κάστρο των Ιπποτών της Κω. Απολαύσαμε το βραδάκι τη βόλτα μας στην κλειστή αγορά της πόλης και έναν περίπατο στον παραλιακό δρόμο του νησιού, ο οποίος έσφυζε από κόσμο, ντόπιους και τουρίστες.

Επόμενος προορισμός μας η Έφεσος. Στο δρόμο μας περάσαμε από το Αϊδίνι, τόπο καταγωγής της Διδώς Σωτηρίου, που σήμερα αριθμεί 190.000 κατοίκους. Γνωστή είναι η σιδηροδρομική γραμμή Σμύρνης – Αϊδινίου, σημαντικότατη για τη μεταφορά προϊόντων και την εξυπηρέτηση εμπορικών και άλλων σκοπών.

Διασχίσαμε τον Μαίανδρο ποταμό και φθάσαμε επιτέλους στην Έφεσο. 1.800 χρόνια ζωής αριθμεί η Έφεσος, από τον 11ο π.Χ. έως τον 7ο αιώνα μ.Χ. Μία απ΄ τις σημαντικότερες πόλεις των μικρασιατικών παραλίων, σε προνομιακή θέση, αφού από αυτήν ξεκινούσε δρόμος που διέσχιζε ολόκληρη τη Μ. Ασία. Αρχικά χτισμένη πάνω στη θάλασσα, αλλά λόγω των προσχώσεων του παρακείμενου ποταμού Καΰστρου, αργότερα μετακινήθηκε δυτικότερα. Τον 8ο π.Χ. αιώνα, η Έφεσος έγινε το οικονομικό κέντρο της Μικράς Ασίας. Τον 6ο π.Χ αιώνα πέρασε υπό την κυριαρχία του Κροίσου, διατηρώντας όμως την αυτονομία της, στη συνέχεια, διαδοχικά από την κυριαρχία του Κύρου και των επόμενων Περσών βασιλιάδων, ενώ απελευθερώθηκε το 334 π.Χ. από τα στρατεύματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Μάλιστα αναφέρεται ότι, επειδή ο ναός της Εφεσίου Αρτέμιδος κάηκε τη μέρα που γεννήθηκε ο Μ. Αλέξανδρος, γι’ αυτό περνώντας ο ίδιος από εκεί έδωσε χρήματα για την αναστήλωση και ανακαίνισή του. Η Έφεσος ήταν πόλη αφιερωμένη στην Άρτεμη. Η πόλη είχε στην αρχή ένα μικρό ναό, που αργότερα καταστράφηκε, για να χτιστεί το μεγαλόπρεπο Αρτεμίσιο, που η κατασκευή του κράτησε 120 χρόνια. Ο ναός αυτός, ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, ήταν το μεγαλύτερο οικοδόμημα της Ιωνίας. Το ιερό της Αρτέμιδος υπηρετούσαν ιερείς και ιέρειες παρθένοι, που ονομάζονταν Μεγάβυζοι. Ο ναός καταστράφηκε ξαναχτίστηκε και τελικά τα μάρμαρά του έγιναν οικοδομικά υλικά για διάφορα βυζαντινά μνημεία στην Κωνσταντινούπολη. Σήμερα ελάχιστα κομμάτια από το ναό έχουν περισυλλεγεί και τοποθετηθεί κατά τέτοιον τρόπο, ώστε δημιουργούν μία στήλη, η οποία βρίσκεται σε σημείο μεταξύ του αρχαιολογικού χώρου και των ερειπίων της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννου του Ευαγγελιστή. Περιηγηθήκαμε σε δύο αγορές, στο βουλευτήριο και στο πρυτανείο. Διαβήκαμε τη λεωφόρο των Κουρητών και βρεθήκαμε μπροστά στην περίφημη Βιβλιοθήκη του Κέλσου (2ος αιώνας μ.Χ.), στην αναστήλωση της οποίας προέβησαν Αυστριακοί αρχαιολόγοι. Εντύπωση σε όλους μας έκανε ότι κατά μήκος της λεωφόρου των Κουρητών υπήρχαν δεξιά και αριστερά βάθρα αγαλμάτων που έφεραν επιγραφές, στις οποίες αναγράφονταν οι νόμοι της πόλης. Ήταν λοιπόν αδύνατον σε κάποιον να τους αγνοεί, αφού στην καθημερινότητά του τους είχε συνεχώς μπροστά του. Σε περίπτωση δε που κάποιος ήταν αγράμματος, πάλι δεν δικαιολογούνταν η άγνοια του νόμου, αφού σε ειδικούς δημόσιους χώρους, όπως τα λουτρά, υπήρχαν άνθρωποι επιφορτισμένοι με το καθήκον να διαβάζουν δυνατά τους νόμους, ώστε να ακούγονται από όλους. Από τη Βιβλιοθήκη του Κέλσου  ξεκινά η δεύτερη μεγάλη λεωφόρος της πόλης. Την περπατήσαμε ώσπου φθάσαμε στο περίφημο θέατρο της Εφέσου, το μεγαλύτερο ελληνικό αρχαίο θέατρο, που αργότερα μετατράπηκε σε αρένα. Μία τρίτη οδός, η Αρκαδιανή Λεωφόρος λιμένος, οδηγούσε από το θέατρο έως τη θάλασσα, μέσω της οποίας οι άμαξες μετέφεραν τα απαραίτητα από και προς το λιμάνι.

Το 54 μ.Χ. ο Απόστολος Παύλος έφθασε στην Έφεσο συνοδευόμενος από τον Ακύλα και τη σύζυγό του Πρίσκιλλα και άρχισε να κηρύττει τη χριστιανική θρησκεία. Αργότερα όρισε τον Τιμόθεο ως προϊστάμενο της Εκκλησίας της Εφέσου, προς τους πιστούς της οποίας, μάλιστα, έγραψε μία από τις επιστολές του, την προς Εφεσίους. Επίσης, η Γ΄ Οικουμενική Σύνοδος συνεκλήθη στην Έφεσο το 451 μ.Χ. Σήμερα στην Έφεσο διασώζονται πολλά μνημεία που υπενθυμίζουν τη διέλευση του Αποστόλου Παύλου, όπως οι λεγόμενες «φυλακές του Παύλου» επίσης η πλατεία του αρχαίου θεάτρου όπου το πλήθος της αρχαίας Εφέσου υποκινούμενο από τον Δημήτριο κραύγαζε την ιστορική φράση «Μεγάλη είναι η Άρτεμις η Εφεσία», εξοβελίζοντας έτσι οποιαδήποτε άλλη διδασκαλία και προσηλυτισμό.

Μετά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ το 70 μ.Χ. η Έφεσος κατέστη μεγάλο κέντρο του Χριστιανισμού. Εκεί εγκαταστάθηκαν πολλοί μαθητές των Αποστόλων καθώς και κάποιοι επιζώντες από τους ίδιους τους Αποστόλους, όπως ο αγαπημένος μαθητής του Χριστού, Ιωάννης, συνοδεύοντας, κατά την τοπική παράδοση, την Παναγία. Κατά τους διωγμούς του Δομιτιανού που ακολούθησαν, ο Ιωάννης εξορίσθηκε το 96 στην Πάτμο, όπου συνέγραψε την Αποκάλυψη. Ένα έτος, μετά το θάνατο του Δομιτιανού, ο Ιωάννης επέστρεψε στην Έφεσο, όπου και συνέγραψε το Ευαγγέλιό του. Τέλος, αναφέρεται ότι ο Ιωάννης πέθανε στην Έφεσο και ετάφη εκεί το 98 ή κατ΄ άλλους το 100 και σύμφωνα με την παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας μας μετέστη στους ουρανούς όπως η Παναγία. Οι Χριστιανοί της Εφέσου ανήγειραν στη συνέχεια επί του τάφου του ναό τον οποίο αργότερα ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός ανοικοδόμησε μεγαλοπρεπέστερο. Είχαμε την ευλογία να επισκεφτούμε τον τεράστιο αυτό ναό του Αγίου Ιωάννου του Ευαγγελιστή,χτισμένο στην κορυφή ενός λοφίσκου, να αντιληφθούμε την πρότερη αίγλη του και να βιώσουμε πνευματική αγαλλίαση.  ιδιαιτέρως προσεγγίζοντας τον τάφο του Αγίου, αλλά και το βαπτιστήριο, το οποίο αποτελεί παράδειγμα βαπτιστηρίου πρωτοχριστιανικών χρόνων.Σημειώνεται ότι τα λείψανα του παραπάνω ναού ανευρέθηκαν από τον Έλληνα αρχαιολόγο Γ. Σωτηρίου κατά το διάστημα της Μικρασιατικής Εκστρατείας το 1922.

Ο ξεναγός μας Εκρέμ στον περίβολο του ναού μας ενημέρωσε ότι κάθε 26 Σεπτεμβρίου, όταν εορτάζεται η Μετάσταση του Αγίου Ιωάννου, οικογένειες από τη Νέα Έφεσο του Νομού Πιερίας στο Δίον, με καταγωγή από την Έφεσο, πραγματοποιούν προσκυνηματική εκδρομή στο μοναστήρι και στους τόπους των προγόνων τους και η συγκίνηση πραγματικά ξεχειλίζει. Από το χώρο αυτό του περιβόλου έχει κανείς πολύ ωραία θέα προς τη γύρω κατάφυτη περιοχή. Ο Εκρέμ ξαφνικά μας προτείνει: «Στρέψτε το βλέμμα σας σ΄ εκείνο τον απέναντι λόφο». Κι εμείς υπακούοντας κοιτάξαμε προς την κατεύθυνση που υπέδειξε. Μακριά στο βάθος φαινόταν ένα πανέμορφο χωριό μέσα σε πυκνή βλάστηση. «Θα σας πω την ιστορία του χωριού», συνέχισε ο Εκρέμ. «Οι Έλληνες που έμεναν σε εκείνο το όμορφο χωριουδάκι, επειδή δεν ήθελαν να γίνει τόπος έλξης μη ντόπιων, του έδωσαν το όνομα Τσιρκινζέ, δηλαδή Ασχημούτσικο. Στις αρχές του 1900 ο Νομάρχης της περιοχής που περνούσε από εκεί κοντά, απόρησε με το χωριό που είχε τέτοιο περίεργο όνομα και θέλησε να το επισκεφτεί. Όμως, όχι μόνο δεν το βρήκε άσχημο, αλλά εντυπωσιάστηκε από το καταπράσινο χωριό με τα 3.000 σπίτια και τις εκκλησίες του Αϊ Γιάννη και του Αϊ Δημήτρη. Έδωσε, λοιπόν, εντολή και άλλαξε το όνομα σε Τσιριντζέ, δηλαδή Συμπαθητικούλι. Τελικά οι κάτοικοι θεώρησαν ότι  αδικείται από αυτή την ονομασία το χωριό τους και αντικατέστησαν το όνομα σε Κιρκιντζέ, δηλαδή Όμορφο Χωριό. Η δεύτερη ονομασία του είναι Ορεινή Έφεσος. Φυσικά όλων μας η θύμηση γύρισε στα «Ματωμένα Χώματα» και στο χώρο που κατεξοχήν έζησαν οι πρωταγωνιστές του βιβλίου, τον Κιρκιντζέ.

Έπρεπε να συνεχίσουμε το ταξίδι μας. Οι ώρες περνούσαν ταξιδεύοντας και καθώς χαλάρωνα κοιτάζοντας έξω απ’ το παράθυρο, το γυαλί άρχιζε να θαμπώνει. Φλόγες, καπνοί … Ποια πόλη διακρίνεται πίσω απ΄ τη θαμπάδα;  «Η Σμύρνη με το Κορδελιό και η παλιά Ελλάδα…» με ξυπνά ο Παντελής Θαλασσινός. Η συγκίνησή μου είναι πολύ μεγάλη καθώς αρχίζει να φαίνεται από ψηλά η μεγάλη σύγχρονη πόλη της Σμύρνης. Στο βάθος η θάλασσα και πιο μακριά η Χιός.Ο ξεναγός αρχίζει σιγά σιγά να ξεδιπλώνει μία μία τις σελίδες με τα γεγονότα που οδήγησαν στη μεγάλη συμφορά που βίωσε η Ελλάδα στις αρχές του 20ού αιώνα, τη Μικρασιατική Καταστροφή. Οι θύμησες αναμοχλεύονται και οι εικόνες από το κάψιμο της Σμύρνης, τη σφαγή των Ελλήνων, τους διωγμούς, τις βάρκες, τους βιασμούς, τις λεηλασίες ορθώνονται φοβερές μπροστά μας. «Στις 9 Σ/βρη (ν.η.) οι Τούρκοι μπήκαν στη Σμύρνη και την έκαψαν. Το τι έγινε δεν περιγράφεται. Σωστή κόλαση. Ο ελληνικός πληθυσμός έτρεξε στην παραλία. Άλλοι με βάρκες και άλλοι κολυμπώντας πήγαιναν στα πολεμικά της Γαλλίας, Αγγλίας και Ιταλίας, ζητώντας άσυλο. Αλλά οι ναύτες τους πετούσαν στη θάλασσα, όταν σκαρφάλωναν στα πλοία, και ακόμα τους έκοβαν τα χέρια ή τους κλωτσούσαν. Οι Τούρκοι έσφαξαν τον Μητροπολίτη Χρυσόστομο και πολλούς Σμυρνιούς. Θρήνος και κλαυθμός. Οι φλόγες είχαν υψωθεί ως τον ουρανό και το αίμα έτρεχε στους δρόμους της γκιαούρ Σμύρνης που ήταν πολλά χρόνια η εμπορική και βιοτεχνική πρωτεύουσα της Μικρασίας. Στο λιμάνι μέρες έπλεαν τα πτώματα». (Ιστορία της Νεώτερης Ελλάδας, τόμ: Ε’, σελ. 577).

Μέχρι πριν τη μικρασιατική καταστροφή του 1922 η Σμύρνη (İzmir) αριθμούσε 370.000 κατοίκους, εκ των οποίων 165.000 ήταν Έλληνες, 80.000 Οθωμανοί Τούρκοι, 55.000 Εβραίοι, 40.000 Αρμένιοι, 6.000 Λεβαντίνοι και 30.000 διάφοροι άλλοι ξένοι. Επικρατούσα γλώσσα ήταν η ελληνική κι έτσι η πόλη είχε ένα καθαρό ελληνικό χρώμα με σχετικά ανεπτυγμένο εμπόριο και πολιτιστικές εκδηλώσεις, έτσι ώστε να αποκαλείται από τους Τούρκους ως «Γκιαούρ Ιζμίρ» (= Σμύρνη των απίστων).

Η σημερινή Σμύρνη, είναι η τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Τουρκίας, μετά την Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα.Εκτός από ένα τμήμα της τουρκικής συνοικίας του άλλοτε Πάνω Μαχαλά και της Πούντας με τους λιθόστρωτους δρόμους, σε τίποτα δε θυμίζει την ανατολίτικη όψη της παλαιάς Σμύρνης με το ιπποκίνητο τραμ της προκυμαίας, τα στενά σοκάκια και τα ξύλινα σπίτια. Στην τεράστια σε έκταση περιοχή, που ολοσχερώς κάηκε από τη φωτιά, των άλλοτε έξι συνοικιών (της Αγίας Αικατερίνης, του Αγίου Δημητρίου, του Αγίου Τρύφωνα, της Ευαγγελιστρίας, του Αγίου Νικολάου και του Αγίου Ιωάννη και κάποιων τμημάτων άλλων παλαιών συνοικιών) εκτείνεται σήμερα το περίφημο πολιτιστικό πάρκο της Σμύρνης. Στη θέση του άλλοτε ναού του Αγίου Δημητρίου μέσα στο πάρκο έχει ανεγερθεί το Αρχαιολογικό Μουσείο της Σμύρνης με πλήθος εκθεμάτων της αρχαίας ελληνικής, ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής.

Η πλατεία του τότε Διοικητηρίου (Κονάκι), εκεί που ο ελληνικός στρατός ύψωσε την ελληνική σημαία -έστω και για λίγο- αποτελεί σήμερα το κέντρο της κίνησης της πόλης. Απέναντί της βρίσκεται η αποβάθρα των μικρών επιβατηγών πλοίων που εξυπηρετούν τη συγκοινωνία με τα παράλια περίχωρα της Σμύρνης. Από το Κονάκι μέχρι το τέμενος Ισάρ Τζαμί υπάρχει οδός με πλήθος καταστημάτων νεοτερισμών, ζαχαροπλαστεία, χρυσοχοεία, παλαιοπωλεία, καθώς και κρεοπωλεία και οπωροπωλεία αντικαθιστώντας τους προ του 1922 εμπορικούς δρόμους του Φραγκομαχαλά, των Γυαλάδικων και τις Μεγάλες Ταβέρνες. Οι παλαιές θολωτές και σκοτεινές τουρκικές αγορές, τα λεγόμενα «μπεζεστένια» φέρονται σήμερα χωρίς σκέπαστρα.

Περπατώντας στην προκυμαία η ψυχή μας ζεστάθηκε αντικρίζοντας περήφανη να  κυματίζει η γαλανόλευκη σημαία. Ήταν το ελληνικό προξενείο της Σμύρνης, όπου εκπρόσωπος του προξένου μας υποδέχθηκε με θερμό καλωσόρισμα και ελληνικά κεράσματα. Μας ενημέρωσε για τη Σμύρνη του σήμερα και τη δυνατότητα δραστηριοποίησης Ελλήνων επιχειρηματιών στην περιοχή. Είχε δε την ευγενή καλοσύνη να διαθέσει υπάλληλο, ο οποίος με τα κλειδιά που τηρούνται στο προξενείο, μας άνοιξε να προσκυνήσουμε την εκκλησία της Αγίας Φωτεινής. Όχι βέβαια της παλιάς μεγάλης Αγίας Φωτεινής με το μεγαλοπρεπές και εξαίρετης τέχνης μαρμάρινο κωδωνοστάσιο στην περιοχή του σημερινού ξενοδοχείου Hilton. Εκείνη η πρώτη εκκλησία χτίσθηκε τον 17ο αιώνα, κατεξοχήν σμυρναίικος ναός, όπου τελούνταν στη μικρή περίοδο της απελευθέρωσης όλες οι επίσημες λειτουργίες και εθνικές τελετές. Δυστυχώς ο ναός όσο και το κωδωνοστάσιο ανατινάχθηκαν με δυναμίτιδα από τους Τούρκους μετά την καταστροφή του ΄22. Η εκκλησία που επισκεφθήκαμε έχει παραχωρηθεί από το oλλανδικό κράτος για τη θρησκευτική λατρεία των ορθοδόξων της περιοχής και αφιερώθηκε στην Αγία Φωτεινή, σε ανάμνηση του πρώην περικαλλούς μητροπολιτικού ναού.

Προ της Kαταστροφής στη Σμύρνη υπήρχαν 16 ορθόδοξοι ναοί εκ των οποίων δύο υφίστανται σήμερα: ο Άγιος Βουκόλος (Άη Βούκλας), ανακαινισμένος ως χώρος εκδηλώσεων, τον οποίο επισκεφθήκαμε και ο Τίμιος Πρόδρομος της Λυγαριάς. Άλλοι κάηκαν, άλλοι γκρεμίστηκαν και στη θέση τους ανοίχθηκαν λεωφόροι και δημιουργήθηκαν πάρκα. Κάποιοι άλλοι που διασώθηκαν μετατράπηκαν σε τεμένη, σχολεία και αποθήκες.

Διασχίσαμε με το λεωφορείο διάφορες συνοικίες, το Μπουρνόβα, την Μενεμένη, το Τσιγλί, περάσαμε απ’ τα Βουρλά και τελικά σταματήσαμε στο Κορδελιό. Δυστυχώς, δεν διασώζεται τίποτα απολύτως που να θυμίζει την τότε πανέμορφη παραθαλάσσια συνοικία των εύπορων Σμυρναίων.

Το βράδυ περπατήσαμε κατά μήκος της προκυμαίας βιώνοντας τόσο διαφορετικά συναισθήματα: συγκίνησης, οργής, πόνου… Το άγαλμα -ένα από τα αναρίθμητα που συναντήσαμε κατά τη διάρκεια του ταξιδιού μας- του έφιππου Κεμάλ Ατατούρκ σε κεντρική πλατεία της προκυμαίας να δείχνει με το χέρι του μακριά προς το Αιγαίο, προκάλεσε τις αισθήσεις και κλόνισε την ψυχή μας. Μεταξύ των συνταξιδιωτών μας πολλοί ήταν απόγονοι Σμυρνιών που ήρθαν να αποτίσουν φόρο τιμής, να προσκυνήσουν τα άγια χώματα, να εκπληρώσουν το μεγάλο τάμα, οι οποίοι δεν μπορούσαν να κρατήσουν τα δάκρυά τους. Άλλων δεν άντεξε η καρδιά ούτε να περπατήσουν στην προκυμαία του «συνωστισμού». Οι μνήμες τόσο ζωντανές, η αγάπη για τον τόπο τόσο αστείρευτη και η ελπίδα κρυμμένη βαθιά μες την ψυχή.

Το επόμενο πρωί ξεκινήσαμε με προορισμό την Πέργαμο. Οι μαρτυρίες που αφορούν στην πόλη της Περγάμου ανάγονται στην 1η χιλιετία π.Χ. Το όνομά της κατά μία παράδοση, το οφείλει στον Πέργαμο, γιο του Νεοπτόλεμου και της Ανδρομάχης. Χτισμένη σε μοναδικής ομορφιάς θέση, 238 μέτρα πάνω από τη θάλασσα, συνδυάζει δωρικά και ιωνικά στοιχεία. Κάποιοι μάλιστα υποστηρίζουν ότι έχει τα ωραιότερα τείχη του ελληνικού κόσμου. Καυχάται για την Ακρόπολη, το Ασκληπιείο, την παλαίστρα και το εντυπωσιακό της θέατρο 10.000 θέσεων. Μέχρι την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου δεν ήταν ιδιαίτερα σημαντική. Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας εξελίχθηκε σε μια από τις σημαντικότερες πόλεις της Μυσίας. Καταλήφθηκε από τους Ρωμαίους και έγινε το μεγαλύτερο εμπορικό, πολιτικό και στρατιωτικό κέντρο της ρωμαϊκής επαρχίας της Ασίας. Η βιβλιοθήκη της ήταν από τις μεγαλύτερες του κόσμου, αλλά ο Αντώνιος χάρισε τα βιβλία της στη βασίλισσα της Αιγύπτου, την Κλεοπάτρα. Στην Πέργαμο άκμασε και ο διάσημος γιατρός της αρχαιότητας Γαληνός. Ο περίφημος «Βωμός του Διός Σωτήρος και της Αθηνάς Νικηφόρου», έργο πολλών καλλιτεχνών, κτίστηκε από το βασιλιά της Περγάμου Ευμένη τον Β’ (197-159 π.Χ.) για να θυμίζει τις νίκες των Περγαμηνών εναντίον των Γαλατών, οι οποίοι, στις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ., πέρασαν από την Ευρώπη στην Ασία και, με λεηλασίες προκάλεσαν τεράστιες καταστροφές στις ελληνικές πόλεις, από τον Ελλήσποντο ως την Έφεσο και τη Μίλητο. Οι νίκες αυτές χάρισαν στο βασίλειο της Περγάμου την απόλυτη κυριαρχία του στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν είναι γνωστό σε ποιον οφείλεται το σχέδιο της γλυπτικής σύνθεσης, που φιλοτεχνήθηκε από το 180 έως 150 π.Χ., ούτε ποιός καθόρισε τις κύριες γραμμές της σύνθεσης για την οποία εργάστηκαν 15 γλύπτες. Αποκαλύφθηκε κατά τις ανασκαφές των εθνικών μουσείων της Γερμανίας στην Πέργαμο από το 1878 ως το 1886. Σήμερα βρίσκεται στο Μουσείο της Περγάμου, στο Βερολίνο. Πρέπει να αναφερθεί ότι η Πέργαμος έδωσε το όνομά της στην περγαμηνή, δηλαδή στο υλικό εκείνο γραφής για σελίδες βιβλίου, κώδικα ή χειρογράφου, που παρασκευαζόταν από δέρμα μόσχου, προβάτου ή αίγας. Μπορούσε κανείς να τη διπλώσει και να γράφει και στις δύο πλευρές της. Η εξάρτηση της πόλης από την Αίγυπτο ως αποκλειστική πηγή εισαγωγής τού παπύρου φέρεται να οδήγησε τον ηγεμόνα τής Περγάμου Ευμένη στην απόφαση να προωθήσει την παραγωγή περγαμηνής ως υποκατάστατου τού παπύρου κι έτσι καθιερώθηκε η χρήση της.

Ο χώρος που επισκεφθήκαμε ήταν το Ασκληπιείο. Κέντρο θεραπευτικής αγωγής και λατρείας για ασθενείς με ψυχικά κυρίως νοσήματα. Η αυθυποβολή, η ερμηνεία των ονείρων, το ιερό νερό, η λουτροθεραπεία, η χρήση βοτάνων και οι θεατρικές παραστάσεις ήταν τα μέσα θεραπείας. Η Ιερά Οδός οδηγούσε από την πύλη στον ευρύτερο χώρο του θεραπευτηρίου. Δεξιά της μαρμάρινης οδού υπήρχε βιβλιοθήκη για τους ασθενείς και μόνον (υπήρχαν άλλες για τους θεραπευτές). Διασώζεται ως τις μέρες μας το θέατρο όπου παρακολουθούσαν θεατρικές παραστάσεις οι ασθενείς. Εκεί κοντά υπήρχε η ιερή πηγή,  δίπλα απ΄ την οποία ξεκινάει ένας υπόγειος διάδρομος. Τον περπατήσαμε και παρατηρήσαμε  τις τρύπες στον στεγασμένο θόλο. Αυτές χρησίμευαν για να μπαίνει με μέτρο το φως και σε συνδυασμό με το τρεχούμενο νερό που διερχόταν μέσω καναλιού να καταπραΰνει τους ασθενείς. Ο διάδρομος καταλήγει σε μία αίθουσα κυκλική, στη μέση της οποίας δεσπόζει ένας τεράστιος κίονας. Γύρω από αυτόν κινούνταν οι ασθενείς, οι οποίοι αφού είχαν ακολουθήσει την προηγούμενη πορεία χαλάρωσης και περπατώντας συνεχώς γύρω από τον κίονα ηρεμούσαν. Στο θόλο της αίθουσας υπήρχαν τρύπες, μέσω των οποίων ακουγόταν η φωνή των θεραπευτών. Αυτοί απευθύνονταν στους ασθενείς, θέτοντας ερωτήματα και οι ασθενείς με τη σειρά τους, μέσω όλης της προηγούμενης διαδικασίας χαλάρωσης απαντούσαν στα ερωτήματα και τελικά εξωτερίκευαν το πρόβλημά τους. Επιτύγχαναν, λοιπόν, τις κατάλληλες συνθήκες σε αντίστοιχα προσαρμοσμένο περιβάλλον για την θεραπεία των ασθενών.

Αργότερα κατά τα χρόνια του μεγάλου διώκτη των Χριστιανών Δομιτιανού εδώ έζησε και μαρτύρησε ο Επίσκοπος Περγάμου Άγιος Αντύπας, εκκλησάκι προς τιμήν του οποίου υπάρχει στην Οδοντιατρική Σχολή Αθηνών.

Στην περιοχή της Τρωάδας υπάρχει η αρχαία ελληνική πόλη της Άσσου.Ήταν ο επόμενος προορισμός μας. Ιδρύθηκε από Αιολείς από τη Μήθυμνα της Λέσβου, τον 10ο αιώνα π.Χ. Πήραμε το ανηφορικό μονοπάτι του βράχου που οδηγεί στην Ακρόπολη. Δεξιά και αριστερά υπήρχαν κατά μήκος του δρόμου πολλά καταστήματα που πουλούσαν αναμνηστικά, κοσμήματα και είδη λαϊκής τέχνης. Η περιοχή μας θύμισε τα αντίστοιχα δρομάκια σε πολυσύχναστα ελληνικά νησιά. Η ανάβασή μας υπήρξε πολύ ευχάριστη, καθώς συζητώντας και χαζεύοντας τα μαγαζάκια, φθάσαμε στην κορυφή του βράχου. Εκεί δέσποζαν τα τείχη μήκους τριών χιλιομέτρων και ένας αρχαίος ναός. Οι Μηθυμναίοι έποικοι έχτισαν το δωρικό αυτό ναό προς τιμήν της Αθηνάς το 530 π.Χ.. Το Βουλευτήριο (που περιέχει αγαλματίδια), το θέατρο, η στοά και η νεκρόπολη των ρωμαϊκών χρόνων είναι τα κύρια μνημεία της Άσσου.

Το 348 π.Χ. ο Αριστοτέλης ήρθε εδώ, παντρεύτηκε την ανιψιά του βασιλιά Ερμείου, την Πυθία και ίδρυσε μια νέα ακαδημία. Ηγήθηκε μιας ομάδας φιλοσόφων και έκαναν καινοτόμες έρευνες στη ζωολογία και τη βιολογία. Αργότερα ο Αριστοτέλης κατέφυγε στην αυλή του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου Β΄ για να διδάξει τον γιό του Αλέξανδρο.

Κατά την τρίτη αποστολική του περιοδεία ο Απόστολος Παύλος επισκέφθηκε την Άσσο μεταξύ 53-57 μ.Χ., στο δρόμο του για την Λέσβο. Η Άσσος με τον καιρό συρρικνώθηκε σε ένα μικρό χωριό, ενώ ερείπια γύρω από την πόλη εξακολουθούν να ανασκάπτονται.

Θα έλεγε κανείς ότι ορισμένοι της παρέας έκαναν το ταξίδι αυτό κυρίως για να επισκεφτούν την Τροία. Το Ίλιον του Ομήρου ορθώνεται στο λόφο της πεδιάδας του Σκαμάνδρου, εκεί που ο μύθος ανακατεύεται με την πραγματικότητα, ο έρωτας με τον ηρωισμό. Η θέση της αρχαίας πόλης σήμερα απέχει περίπου 15 χιλιόμετρα από την ακτή, αλλά η αρχαία εκβολή του Σκαμάνδρου ποταμού 3.000 χρόνια πριν ήταν περίπου 5 χιλιόμετρα πιο εσωτερικά, εκβάλλοντας σε ένα κόλπο που έκτοτε έχει προσχωθεί.

Ένα, μάλλον, έκτρωμα, το οποίο μοιάζει με Δούρειο Ίππο, περιμένει τον επισκέπτη στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου. Ένα ξύλινο ομοίωμα, στο οποίο μπορεί κανείς να ανέβει και να φθάσει στην «κοιλιά» του, απ’ όπου μέσα από μικρά παραθυράκια μπορεί να φωτογραφηθεί και να νιώσει, ως άλλος Αχαιός, πως θα …. καταλάβει την Τροία.

Αναζητώντας τα ίχνη του Αχιλλέα, του Πάρη, του Έκτορα, του Αγαμέμνονα περπατήσαμε κατά μήκος των αρχαίων τειχών και της Ακρόπολης του Πριάμου, που αποτέλεσαν το θέατρο των μαχών του Τρωικού πολέμου, όπως περιγράφεται στην Ιλιάδα. Η Τροία καταστράφηκε και χτίστηκε 9 φορές, όπως προκύπτει κι από τα ειδικά τοποθετημένα πινακίδια, στα οποία χαρακτηρίζονται τα επίπεδα των ερειπίων από Τροία I έως και Τροία IX.

Στα 1870 ο Γερμανός αρχαιολόγος Ερρίκος Σλήμαν ανέσκαψε την περιοχή. Μεταγενέστερες ανασκαφές απεκάλυψαν αρκετές πόλεις κτισμένες διαδοχικά η μία πάνω στην άλλη. Μία από τις πλέον πρόσφατες (Τροία VIIa) συχνά ταυτίζεται με την ομηρική Τροία. Ο Εκρέμ αναφερόμενος στον Σλήμαν δεν μίλησε και με τα πιο κολακευτικά λόγια, μεταφέροντας τις απόψεις όσων τον χαρακτηρίζουν ως ένα τυχοδιώκτη που αναζητούσε απεγνωσμένα τους θησαυρούς του Πριάμου, χωρίς να έχει πραγματικό ενδιαφέρον για τα αρχαία. Μάλιστα ενημερωθήκαμε πως ο αρχαιολόγος που τον συνόδευε, ερχόταν συνεχώς σε σύγκρουση μαζί του, διότι στην προσπάθειά του ο Σλήμαν να φτάσει τους θησαυρούς, κατάστρεψε πολλά από τα αρχαία μνημεία. Οι πιο πρόσφατες ανασκαφές στην Τροία πραγματοποιήθηκαν από μία ομάδα του Πανεπιστημίου Τύμπινγκεν και του Πανεπιστημίου του Σινσινάτι υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Μάνφρεντ Κόρφμαν. Ο Κόρφμαν πέθανε στις 11 Αυγούστου, 2005, και, καθώς η άδεια εκσκαφής είχε εκδοθεί στο πρόσωπό του, είναι αβέβαιο το πώς και το πότε οι ανασκαφές θα συνεχιστούν.

Για λίγο νιώσαμε τον παλμό του πολέμου, όταν σταθήκαμε στο σημείο εκείνο των τειχών, από το οποίο εικάζεται ότι η Ανδρομάχη παρακολουθούσε τη μονομαχία του Αχιλλέα με τον Έκτορα.  Από άλλη πλευρά του λόφου, ατενίζοντας τα στενά των Δαρδανελίων, σαν να βλέπαμε από μακριά τα προσαραγμένα πλοία των Αχαιών και το στρατόπεδό τους στις εκβολές του Σκάμανδρου.

Αφήσαμε πίσω μας την Τροία συνεπαρμένοι από την ομηρική γοητεία και ενθουσιασμένοι από το λαμπρό παρελθόν μας.

Προχωρήσαμε βόρεια με προορισμό τα στενά των Δαρδανελίων (σημ. Τσανάκαλε), τον Ελλήσποντο.Ο πορθμός που σχηματίζεται, χωρίζει τη χερσόνησο της Καλλιπόλεως από τη βοριοδυτική Μικρά Ασία και συνδέει το Αιγαίο πέλαγος με την Προποντίδα. Οι σκηνές ζωντανεύουν και με τον νου ακολουθούμε την πορεία του Φρίξου και της αδελφής του Έλλης πάνω στο χρυσόμαλλο κριάρι όταν πάνω από τα στενά η Έλλη ζαλίστηκε, έπεσε στη θάλασσα, πνίγηκε και έδωσε το όνομά της –κατά την παράδοση- στον πορθμό («Έλλης πόντος=Θάλασσα της Έλλης»). Ένα πλήθος μύθων και ιστορικών στοιχείων πλέκουν την ιστορία του τόπου σε βάθος πολλών αιώνων και μαρτυρούν την τόσο σημαντική θέση, πολιτική και οικονομική των στενών, που είναι ο σύνδεσμος δύο ηπείρων, της Ευρώπης και της Ασίας. Από τη μυθολογία της Έλλης και τον τρανό Τρωϊκό πόλεμο, δεδομένου ότι η Τροία βρίσκεται στη νότια είσοδο του στενού, μέχρι τη σύγχρονη ιστορία με τη Ναυμαχία της Έλλης (3/16 Δεκεμβρίου 1912) και τη νίκη των Ελλήνων του θωρηκτού Αβέρωφ με επικεφαλής τον ναύαρχο Κουντουριώτη, καθώς και την Μάχη της Καλλίπολης (1915-1916), όλα διατυμπανίζουν το γεγονός ότι ο Ελλήσποντος ήταν διαχρονικά το μήλο της έριδος για κάθε λογής κατακτητή. Στην πόλη περπατήσαμε στον μαχαλά των Ρωμιών και θαυμάσαμε τα παλιά ελληνικά σπίτια. Στο μουσείο της πόλεως των Δαρδανελίων το ενδιαφέρον προσήλκυσε  η καμπάνα του καταστραφέντος Ι. Ναού Κοιμήσεως της Θεοτόκου του 1887 και τα εκθέματα τούβλων με την φίρμα ΜΑΔΥΤΟΣ και τα αρχικά των ιδιοκτητών των εργοστασίων της περιοχής, π.χ. Ι Χ Δ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον ενέχει το τούβλο-έκθεμα με τα γράμματα «ΜΥΡΙΟΦΥΤΟΝ» και το όνομα ιδιοκτήτη του εργοστασίου τούβλων «Αχμέτ Αλή Πασσά».

Σίγουρα απολαύσαμε τη νυχτερινή βόλτα μας κατά μήκος της προβλήτας, όταν προχωρώντας βρεθήκαμε μπροστά σε άλλο ξύλινο ομοίωμα του Δούρειου Ίππου. Το συγκεκριμένο δόθηκε ως δώρο στο Τσανάκαλε από τους συντελεστές της αμερικανικής ταινίας «Τροία», στην οποία και χρησιμοποιήθηκε.

Σε κάθε περίπτωση ο συγκεκριμένος τόπος είναι εξαιρετικής ομορφιάς και πραγματικά μαγευτήκαμε από την εικόνα των καραβιών που διασχίζοντας τα στενά προχωρούσαν προς την Προποντίδα, τον Βόσπορο και τον Εύξεινο Πόντο.

Ήταν 6 Ιουλίου 2013 όταν επισκεφτήκαμε την Ίμβρο. Δύο καραβάκια χρειάστηκαν για περάσουμε από το Τσανάκαλε στην Καλλίπολη και από εκεί στο νησί. Πρώτος μας σταθμός η κωμόπολη της Παναγιάς. Μας υποδέχτηκε ο Μητροπολίτης Ίμβρου και Τενέδου κ. Κύριλλος στον μητροπολιτικό ναό. Είχαμε την ευλογία να χοροστατήσει σε μία δέηση καλωσορίσματος και να λάβουμε την επισκοπική του ευλογία. Προσφωνήσεις έγιναν από τον Καθηγητή ΑΠΘ και Πρόεδρο του Ιδρύματος Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού κ. Αθανάσιο Αγγελόπουλο και από τον Πρόεδρο του Οικουμενικού Ελληνισμού κ. Σταύρο Πανουσόπουλο. Ένα δάκρυ σίγουρα έφυγε από πολλά μέλη της αποστολής όταν ο Μητροπολίτης, με το ύφος και το ζεστό του λόγο κατά την αντιφώνησή του, μας φώτισε πτυχές της ζωής στην Ίμβρο, αλλά και την ανάγκη οι Έλληνες της μητροπολιτικής Ελλάδας να μην ξεχνούν… Μετά την ανταλλαγή αναμνηστικών δώρων ο Σεβασμιότατος φωτογραφήθηκε με τα μέλη της αποστολής στην είσοδο του Αρχοντικού – Επισκοπείου  και στο τέλος μας δεξιώθηκε στους ωραίους κήπους του. Είχαμε την ευκαιρία να απολαύσουμε το χιούμορ του, αλλά και την αγάπη του για τα νέα παιδιά, τα οποία προσκάλεσε να καθίσουν δίπλα του, να μιλήσουν και να φωτογραφηθούν μαζί του.

Η επίσκεψη στην Ίμβρο δεν τελείωσε στην Παναγιά. Επόμενος σταθμός μας το χωριό Άγιοι Θεόδωροι, γενέτειρα του Παναγιοτάτου Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και του Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ιακώβου. Με τη συνοδεία του ιερέως του χωριού προσκυνήσαμε στον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου και ακολούθησε η επίσκεψή μας στο σχολείο του χωριού.  Το 1972 λόγω φωτιάς το σχολείο καταστράφηκε και μόλις φέτος, μετά την ολοκλήρωση της αποκατάστασης, μπορεί πλέον να λειτουργήσει. Μάλιστα, ο ιερέας μας ανέφερε ότι θα ερχόταν στο χωριό δασκάλα από την Ελλάδα για έναν και μόνο μαθητή που θα φοιτά. Στη συνέχεια ο κ. Πανουσόπουλος πρόσφερε ως δώρο βιβλία για τη βιβλιοθήκη του σχολείου και κινήσαμε για το Μουσείο, την πατρική οικία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Εκεί με πολύ ενδιαφέρον θυμηθήκαμε πολλές σημαντικές στιγμές και πρόσωπα της πρόσφατης ιστορίας μέσα από τις αναρτημένες στους τοίχους φωτογραφίες. Επίσης, πολλά προσωπικά αντικείμενα του Πατριάρχη και της οικογένειάς του βρίσκονταν εκτεθειμένα παραπέμποντας στον τρόπο ζωής των κατοίκων του πολύπαθου νησιού. Λίγο πριν πάρουμε το καράβι της επιστροφής απολαύσαμε τον καφέ μας και γλυκό κανταΐφι στο ρομαντικό και φιλόξενο «Café Garaj» της κας Στέλλας Φυντάνη, Ίμβριας, που παραχειμάζει στη Θεσσαλονίκη.

Καθώς απομακρυνόμαστε με το καράβι από τη Ίμβρο δεν την αφήναμε από τα μάτια μας έως ότου χάθηκε από τον ορίζοντα. Αφήσαμε πίσω ένα κομμάτι του εαυτού μας βιώνοντας ανάμεικτα συναισθήματα, κάτι σαν χαρμολύπη και αναρωτιόμασταν, πόσες ακόμα συγκινήσεις θα μπορούσε να περιλαμβάνει ένα δεκαήμερο ταξίδι. Η αλήθεια, όμως, ήταν ότι οι συγκινήσεις δεν τελείωσαν εκεί. Μπροστά μας είχαμε να επισκεφτούμε έναν ακόμα ευλογημένο μικρασιατικό τόπο, το Αϊβαλί (Ayvalık).

Ο προορισμός της επόμενης ημέρας του ταξιδιού ήταν γνωστός. Το πρόγραμμα έγραφε: «συνεχίζουμε για το Αϊβαλί, τις αλλοτινές Κυδωνίες… Ακολούθως θα επισκεφτούμε τα Μοσχονήσια». Kαι εμείς μέσα στο λεωφορείο δεν κρύβαμε τον ενθουσιασμό μας για την επίσκεψή μας στη γενέτειρα του αγιογράφου και συγγραφέα Φώτη Κόντογλου και του λόγιου Ηλία Βενέζη. Το Αϊβαλί αποτέλεσε σύμβολο της προσφυγιάς του 1922, όταν το σύνολο των Ελλήνων έφυγε και στη θέση τους ήρθαν μουσουλμάνοι, κυρίως από την Κρήτη, στα πλαίσια της ανταλλαγής πληθυσμών. Ο Εκρέμ άρχισε να τραγουδάει «Δυο παλικάρια απ΄ το Αιβαλί μπήκαν στο στέκι του Μπαλή παρέα…» και δεν αργήσαμε να τον συνοδέψουμε όλοι μαζί. Μία πανέμορφη κωμόπολη που βρίσκεται στα βορειοανατολικά της Μυτιλήνης και ένα από τα πιο ιστορικά κέντρα του Ελληνισμού στη Μικρά Ασία ιδρύθηκε στο τέλος του 16ου ή στις αρχές του 17ου αιώνα από κατοίκους της Λέσβου, οι οποίοι εγκατέλειψαν την πατρίδα τους αναζητώντας καλύτερους όρους διαβίωσης. Η ονομασία της πόλης προέρχεται από την τουρκική λέξη ayva (αϊβά), η οποία σημαίνει «κυδώνι», τόσο τον καρπό όσο και το όστρακο, τα οποία αμφότερα αφθονούν στην ευρύτερη περιοχή. Εκτός από την ονομασία «Αϊβαλί», η οποία επιλέχθηκε ως κύρια, ήταν σε χρήση μέχρι τέλους και η λόγια ελληνική εκδοχή της «Κυδωνίαι».

Όταν κατά το 1773 ο τουρκικός στόλος πυρπολήθηκε και καταστράφηκε από τον ρωσικό μεταξύ Τσεσμέ-Χίου, ο ναύαρχος του τουρκικού στόλου καταρρακωμένος από την καταστροφή κατέφυγε στο Αϊβαλί. Εκεί ο  κληρικός Ιωάννης Δημητρακέλλης, γνωστός και ως Οικονόμος από το εκκλησιαστικό του αξίωμα, τον περιέθαλψε μαζί με τους συντρόφους του, παρέχοντας στέγη και τρόφιμα. Ο ναύαρχος επιστρέφει στην Πόλη και αργότερα γίνεται Μεγάλος Βεζύρης (πρωθυπουργός). Όταν κάποτε συναντιέται στην Πόλη με τον Δημητρακέλλη, του λέει: – Ζήτα μου ό,τι θέλεις και θα το έχεις, επειδή με βοήθησες αφιλοκερδώς σ’ εκείνη την τόσο δύσκολη στιγμή της ζωής μου. Ο συνετός Δημητρακέλλης πριν απαντήσει, επικοινώνησε με τη Δημογεροντία του Αϊβαλιού και ζήτησε τη γνώμη της για το τι θα ήταν καλύτερο να ζητήσει από τον Μεγάλο Βεζύρη. Η απάντηση ήταν ξεκάθαρη: Να δοθεί άδεια για να κατοικείται το Αϊβαλί μόνο από Έλληνες. Την ίδια ημέρα κυκλοφορεί το σχετικό φιρμάνι με την αιτούμενη άδεια και τη χορήγηση λοιπών προνομίων στην πόλη, το οποίο διασώζεται έως σήμερα, σύμφωνα με τον Εκρέμ. Περίοδος μεγάλης, λοιπόν, ακμής 1777-1922, όπου ζουν 30.000 κάτοικοι. Η πόλη πλουτίζει, ιδρύεται η περίφημη Ακαδημία Κυδωνιών από τον Καθηγητή και Ακαδημαϊκό Βενιαμίν Λέσβιο. Το 1811 τη διεύθυνση της Ακαδημίας ανέλαβε ο επίσης ονομαστός λόγιος Θεόφιλος Καΐρης και δίδαξε εκεί ο Γρηγόριος Σαράφης. Οι μαθητές της Ακαδημίας που ήθελαν να συνεχίσουν τις σπουδές τους πήγαιναν στην Γαλλία και όταν επέστρεφαν, ελάμβαναν σημαντικές θέσεις στην οθωμανική αυτοκρατορία. Το Γυμνάσιο της πόλης με την πλουσιότατη βιβλιοθήκη του, που ονομάστηκε Διδότειος προς τιμήν του παρισινού εκδοτικού οίκου Didot, ο οποίος την πλούτισε με χιλιάδες τόμους, τα τυπογραφεία (μετά το 1911), από τα οποία εκδίδονταν εφημερίδες και περιοδικά, και οι πολιτιστικοί σύλλογοι δημιούργησαν πνευματική ζωή και ανέβασαν το πολιτιστικό επίπεδο. Τα ελληνικά σπίτια στις Κυδωνίες ήταν πολύ ωραία αρχοντικά, εκ των οποίων διασώζονται αρκετά σήμερα, συνθέτοντας ένα υπέροχο σκηνικό χρωμάτων και καλαισθησίας στα παράλια της Μ. Ασίας. Οι κάτοικοι μάλιστα του Αϊβαλιού ήταν τόσο καλόγουστοι, ώστε κάποιος Γάλλος στις αρχές του 19ου αιώνα να παραδεχτεί: «Ντρέπομαι να περπατώ στην παραλία του Αϊβαλιού δίπλα στους τόσο καλοντυμένους Αϊβαλιώτες και τις Αϊβαλιώτισσες». Υπάρχουν παλιοί Ορθόδοξοι ελληνικοί ναοί, όπως ο Άγιος Γεώργιος ο Χιλιοπολίτης, η Αγία Τριάδα, ο ναός των Ταξιαρχών και πολλοί έχουν μετατραπεί σε μουσουλμανικά τεμένη.

Το 2007 στο λιμάνι του Αϊβαλιού έγινε για πρώτη φορά μετά τον ξεριζωμό η τελετή του αγιασμού των υδάτων την ημέρα των Θεοφανίων.

Η επίσκεψή μας στο Αϊβαλί συνοδεύτηκε και από την περιήγηση στα Μοσχονήσια και συγκεκριμένα στο μεγαλύτερο νησί του συμπλέγματος, το Μοσχονήσι.  Τα Μοσχονήσια βρίσκονται στον κόλπο του Αδραμυτίου, ο οποίος σήμερα ονομάζεται Edremit Korfezi και ανήκουν στο σύμπλεγμα της αρχαίας Εκατονήσου. Είναι σε απόσταση περίπου ενός μιλίου από την όχθη της Μικράς Ασίας, ακριβώς απέναντι από την πόλη των Κυδωνιών και τέσσερα με πέντε μίλια ανατολικά της Λέσβου. Πριν από το 1922, τα Μοσχονήσια και το Αιβαλί ήταν στην πλειοψηφία τους ελληνικές περιοχές. Στο μεγαλύτερο από τα νησιά, το Μοσχονήσι,ζούσαν 10.000 Έλληνες, ενώ η πόλη του Αϊβαλιού είχε περίπου 35.000 κατοίκους. Σήμερα, το Μοσχονήσι ονομάζεται Cunda ή Alibey Adasi «νησί του Αλή» από το όνομα του διοικητή του τουρκικού στρατού που κατέλαβε το νησί το Σεπτέμβριο του 1922. Περπατήσαμε στα δρομάκια του νησιού έως το Ναό των Ταξιαρχών,στον οποίο γίνονται έργα αποκατάστασης. Εκεί βρήκαμε τη γιαγιά Ζεχρά, Τουρκοκρητικιά, που φάνηκε ιδιαίτερα χαρούμενη με την παρουσία Ελλήνων και μας παρακίνησε να τραγουδήσουμε μαζί της «Σε καινούρια βάρκα μπήκα και στον Άϊ Γιώργη βγήκα». Το οδοιπορικό έφτανε στο τέλος του.

Μεσημέρι Κυριακής, 7 Ιουλίου 2013, με το ημερολόγιο να γράφει «Αγίας Κυριακής της Μεγαλομάρτυρος» ταξιδεύοντας «… χίλια μύρια κύματα μακριά απ’ το Αϊβαλί», παίρνουμε το δρόμο για την επιστροφή στην μητροπολιτική Ελλάδα με τις βαλίτσες γεμάτες πάμπολλες εικόνες, έντονες συγκινήσεις και μια «γλυκιά» πικρία.

Ένα μαγικό ταξίδι στο όνειρο τελείωσε, όμως, τα παραμύθια στην πραγματικότητα δεν έχουν τέλος. Αντιθέτως, είναι διαχρονικά, μας ψυχαγωγούν, μας οικοδομούν, μας αναπαύουν, μας γεμίζουν γνώση και ελπίδα. Έτσι ακριβώς κι εμείς, ζώντας το δικό μας παραμύθι γεμίσαμε εμπειρίες, ενημερωθήκαμε, δακρύσαμε, χαρήκαμε και κυρίως ενδυναμώθηκε μέσα μας η αγάπη για το τρανό παρελθόν μας, από το οποίο επιμελώς και επισταμένως προσπαθούν ορισμένοι με ποικίλους τρόπους να μας ξεριζώσουν. Κρατάμε, λοιπόν, ζωντανές τις αναμνήσεις που μας ενδυναμώνουν στον αγώνα για διατήρηση της πολιτιστικής, πνευματικής, ιστορικής κληρονομίας των άξιων προγόνων μας. Δεσμευόμαστε να προσπαθήσουμε να τους μιμηθούμε -σε πείσμα των εναντίων- αγωνιζόμενοι τον «καλόν αγώνα» που θα μας αναδείξει αντάξιους συνεχιστές της μακραίωνης πορείας του Ελληνισμού. αφήνοντας ταυτόχρονα ισχυρή παρακαταθήκη στις νεότερες γενεές, ώστε να αποτελέσουν κι αυτές ατσάλινο κρίκο στην αλυσίδα της ελληνικής ιστορίας, όπως αυτή θα προεκτείνεται δυνατή και αναλλοίωτη στην πορεία της προς το μέλλον.

Το οδοιπορικό αυτό πραγματοποιήθηκε από την Παρασκευή 28 Ιουνίου έως και την Κυριακή 7 Ιουλίου 2013

Ευχαριστώ το πρόγραμμα ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ που μου χάρισε τη δυνατότητα της υπέροχης αυτής εμπειρίας, τους καλούς φίλους με τους οποίους μοιραστήκαμε το παραμύθι και πρωτίστως το Θεό που με αξίωσε μαζί με την οικογένειά μου να πραγματοποιήσουμε αυτό το ονειρικό ταξίδι στα παράλια της ελληνίδας Μικράς Ασίας.

*Ευχαριστώ πολύ τον κ. Νικόλαο Αθανασίου, φιλόλογο και τον κ. Γεώργιο Πετρόπουλο, θεολόγο, για την πολύτιμη βοήθειά τους

Αθήνα, Νοέμβριος 2013

Το άρθρο 2013 | Οδοιπορικό στα Μικρασιατικά Παράλια εμφανίστηκε πρώτα στο Μέλαθρον Οικουμενικού Ελληνισμού.

Αποστολή στη Μεγάλη Ελλάδα – Νότιο Ιταλία – Σικελία

(29 Ιουνίου-9 Ιουλίου 2012)

Οδοιπορικό στη Ν. Ιταλία και Σικελία.  Παλέρμο, Σελινούντας, Ακράγας, Συρακούσες, Κατάνια, Μεσσήνη

Επισκεφθήκαμε τα ελλη­νόφωνα χωριά, γνωρίσαμε τους “Έλληνες” και την Ιστορία τους, θαυμάσαμε τη δυναμική του Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού και περπατήσαμε στα κάστρα του Βυζαντίου και του Μεσαίωνα.

Συμμετείχαν 90 μέλη μας από όλη την Ελλάδα.

«Εμείς είμαστε Έλληνες!» Έτσι απαντούσαν οι Έλληνες της Μεγάλης Ελλάδος στο ερώτημα «Είστε κι εσείς Έλληνες;»

Η αποστολή αυτή πραγματοποιήθηκε σε πολύ δύσκολες συνθήκες. Με θερμοκρασία 40 έως 45 °C, υγρασία 80% και τον Πρόεδρο του Κέντρου Οικουμενικού Ελληνισμού ασθενή καθ’ όλη την διάρκεια της Αποστολής, η αποστολή αυτή ήταν η πιο κουραστική που πραγματοποίησε μέχρι σήμερα το Κέντρο. Οι αποστάσεις μέσα σε αυτές τις συνθήκες φάνηκαν ατέλειωτες για τους συνοδοιπόρους, αλλά αυτά που είδαν και που ένιωσαν επισκεπτόμενοι την Μεγάλη Ελλάδα σίγουρα επισκίασαν όλα τα υπόλοιπα. Πενήντα έξι μέλη, συνεργάτες και φίλοι του Κέντρου Οικουμενικού Ελληνισμού, στους δύσκολους αυτούς καιρούς που διανύει η χώρα μας, συμμετείχαν στην αποστολή και στη μεγάλη συνάντηση με τους αδελφούς μας Ελληνόφωνους της Καλαβρίας και της Απουλίας. Πάτησαν σε ιστορικά μέρη πάνω στα ίχνη των αρχαίων Ελλήνων –αποίκων της νότιας Ιταλίας και της Σικελίας.

Αφήνοντας πίσω μας το λιμάνι της Πάτρας και κατόπιν της Ηγουμενίτσας το πρωινό της 29ης Ιουνίου, ξεκινήσαμε το μοναδικό αυτό 11ήμερο οδοιπορικό στα ζωντανά ίχνη της Μεγάλης Ελλάδος και του Ελληνορθόδοξου κόσμου στη νότιο Ιταλία και τη Σικελία.

Προσκυνήματα – μνημεία – κέντρα που επισκέφθηκε η αποστολή

Το Μπάρι, η πρωτεύουσα της περιφέρειας της Απουλίας, με τη μοναδική παλαιά μεσαιωνική πόλη. Γραφικά, στενά, πλακόστρωτα δρομάκια με διάφορα μαγαζιά και τοπικά cafes που μας ξεκούρασαν, μετά την προσκυνηματική μας επίσκεψη στη ρωμανικού και γοτθικού ρυθμού βασιλική του αγίου Νικολάου. Το εσωτερικό της αποτελείται από το σηκό και δύο διαδρόμους και διαιρείται με κίονες από γρανίτη και παραστάδες. Η βασιλική ήταν η πρώτη εκκλησία αυτού του σχεδιασμού, θέτοντας ένα προηγούμενο το οποίο αργότερα μιμήθηκαν σε πολλές άλλες κατασκευές στην περιοχή. Η βασιλική φιλοξενεί ένα από τα πιο αξιόλογα ρωμανικά γλυπτά έργα της νότιας Ιταλίας, την επισκοπική καθέδρα (θρόνο) του Ηλία, του πρώτου αρχιεπισκόπου. Υπάρχουν πολύτιμα ψηφιδωτά δάπεδα στην κρύπτη και στο πρεσβυτέριο. Το κιβώριο, το αρχαιότερο της περιοχής, είναι επίσης διακοσμημένο με ψηφιδωτά. Η κρύπτη, με 26 κίονες στεγάζει τα λείψανα του αγίου Νικολάου.

Επόμενη στάση μας ήταν το Μεταπόντιο, όπου είδαμε το αρχαιολογικό πάρκο με το ναό της Λακινίας Ήρας και εν συνεχεία το Ρήγιο στη μύτη της ιταλικής «μπότας». Εκεί επισκεφθήκαμε το Μουσείο της Μεγάλης Ελλάδας, βασικά εκθέματα του οποίου είναι οι Διόσκουροι, οι πίνακες των Επιζεφυρίων Λοκρών, οι ενάλιες αρχαιότητες και οι αξεπέραστοι ορειχάλκινοι πολεμιστές του Ριάτσε.

Η Μπόβα Μαρίνα, το κεφαλοχώρι της Καλαβρίας, όπου τύχαμε θερμής υποδοχής από καθηγητές του Ινστιτούτου Ελληνόφωνων Σπουδών και είχαμε συνάντηση και ενημέρωση στο Κέντρο Ελληνόφωνων Σπουδών με παράγοντες και ελληνόφωνους της περιοχής. Παρεδόθησαν από τον Πρόεδρο του Κέντρου Οικουμενικού Ελληνισμού για τη βιβλιοθήκη τους το δίτομο έργο «Θράκη – Ιστορία – Πολιτισμός» και «Μέγας Αλέξανδρος» όπως επίσης και ελληνικές σημαίες. Γευματίσαμε μαζί τους, μιλήσαμε την τοπική διάλεκτο και χόρεψαν προς τιμήν μας με τη συνοδεία ζωντανής παραδοσιακής μουσικής τοπικά συγκροτήματα από παιδιά ελληνοφώνων, ντυμένα με τοπικές φορεσιές με συνθήκες θερμοκρασίας πάνω από 40 οC.

Περνώντας τα στενά της Μεσσήνης (Σκύλλας και Χάρυβδης κατά τον Όμηρο), σταματήσαμε στην πανέμορφη μεσαιωνική Κεφαλού με τα μικρά, γραφικά δρομάκια, είδαμε τα βυζαντινά ψηφιδωτά στο ναό του Ρογήρου και επισκεφθήκαμε τα μεσαιωνικά πλυντήρια.

Το Παλέρμο, η πρωτεύουσα της Σικελίας, η πόλη των αντιθέσεων και διαφόρων χαρακτήρων. Παλιό και νέο, καλοφτιαγμένο και ερειπωμένο, ζωντανό και κοιμισμένο, χριστιανικό και αλλόδοξο, τα πάντα συναντάς εκεί, εκτός από ελληνικές αρχαιότητες. Το νορμανδικό στοιχείο υπερισχύει, και κατ’ εξοχήν η μητρόπολη, αλλά και το μπαρόκ δε μένει πίσω. Παντού εκκλησίες με κομψά καμπαναριά και αγάλματα στις κεντρικές πύλες και στα περίτεχνα παράθυρα. Η Πιάτσα Πραιτόρια και το Πραιτοριανό Μέγαρο, η Νορμανδική Μητρόπολη και  οι τάφοι των Βασιλέων, η Μαρτοράνα με τα βυζαντινά ψηφιδωτά, αλλά και το περίφημο Nτουόμο του γειτονικού Μονρεάλε, με τα περισσότερα ψηφιδωτά(6.350 τ.μ) μετά την Αγία Σοφία, βρίσκονται στο επίκεντρο της προσοχής μας. Είναι χτισμένο σε μαγευτική τοποθεσία, στο βάθος μεγάλου κόλπου της ΒΔ. ακτής της Σικελίας, στους πρόποδες του βουνού Πελεγκρίνο, σε μια εύφορη κοιλάδα. Είναι πόλη με αρχαιότατη ιστορία. Ήταν αποικία των Καρχηδονίων, ενώ οι Φοίνικες κι οι Έλληνες το χρησιμοποιούσαν ως σταθμό στα ταξίδια τους. Κατακτήθηκε απ’ τους Ρωμαίους, τους Νορμανδούς, τους Γάλλους, τους Ισπανούς και τους Άραβες. Κατά την διάρκεια της παραμονής μας στο Παλέρμο, πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στις κατακόμβες οι οποίες κατασκευάστηκαν το 1599 από καπουτσίνους (μοναχούς) για να χρησιμοποιηθεί ως νεκροταφείο αποκλειστικά γι’ αυτούς (capuchin catacombs). Ωστόσο, στους επόμενους αιώνες έγινε σύμβολο κοινωνικής θέσης, προκειμένου να τοποθετούνται νεκροί της κοινωνίας του Παλέρμο, δηλαδή πολίτες (συνήθως πλούσιοι) στις κατακόμβες των καπουτσίνων. Αποτελούν ένα θεαματικό μνημείο της περιοχής, καθώς φυλάσσονται σε αυτές 8.000 μουμιοποιημένα πτώματα.

Ο αρχαίος Σελινούντας. Ο Σέλινους ιδρύθηκε το δεύτερο ήμισυ του 7ου π.Χ. αιώνα στην νοτιοδυτική ακτή της Σικελίας ως θυγατρική πόλις της Ανατο-σικελιανής δωρικής αποικίας των Μεγάρων Υβλαίων. Η πόλη οφείλει το όνομά της στην ελληνική λέξη Σέλινο, και σημαίνει το άγριο σέλινο, το φυτό που υπάρχει πλουσιοπάροχα στην περιοχή. Διαθέτει ένα από τα πιο εκτεταμένα αρχαιολογικά πάρκα της Σικελίας και μια βόλτα σήμερα την ιερή κοιλάδα με τους γιγάντιους ναούς, το οχυρωματικό τείχος, την Ακρόπολη και τον τόπο της θρησκευτικής λατρείας, όπου μέχρι σήμερα βρίσκονται τα ερείπια των μεγαλοπρεπών ναών μαρτυρά ακόμα και στον βιαστικό περαστικό, το επίπεδο ευημερίας και πλούτου του Σελινούντα ανάμεσα στον 6ο και στον 5ο αιώνα π.Χ. Οχτώ ναοί υπάρχουν εδώ, επιβλητικότερος ο αναστηλωμένος της θεάς Ήρας, ενώ παντού είναι διασκορπισμένοι οι τεράστιοι κίονες των υπόλοιπων, που με φόντο τους κίονες της ακρόπολης, άθελα σε γυρνούν στα χρόνια της έξαρσης της ελληνικής αποικιοκρατίας.

Ο Ακράγας αποτελεί το κόσμημα των αρχαιοτήτων της Σικελίας. Επιπλέον, ο Ακράγας και ο Σελινούντας συναγωνίζονται σε αριθμό, μέγεθος και επιβλητικότητα ναών και προσφέρουν το ρεκόρ του συνολικού αριθμού αρχαίων ναών στη Μ. Ελλάδα, έναντι του συνόλου των αρχαίων ναών που υπάρχουν στη μητροπολιτική Ελλάδα. Στην αρχαιότητα ο Ακράγας ήταν πατρίδα καλλιτεχνών, φιλοσόφων και σημαντικών ανδρών της ιστορίας. Ήταν πλούσια πόλη με μεγάλη ισχύ και ο ποιητής Πίνδαρος την αποκαλούσε «ομορφότερη πόλη των θνητών». Η κοιλάδα των ναών στον Ακράγαντα είναι μια ορθογώνια έκταση 12 χιλιομέτρων και αποτελεί παγκόσμια κληρονομιά της UNESCO από το 1998. Οι ναοί της Ήρας, του Ηρακλή, των Διόσκουρων, του Διός και το μνημείο του Θήρωνος, είναι τα κεντρικά θέματα της ξενάγησής μας. Οι ναοί χτίστηκαν την περίοδο της ακμής της Μεγάλης Ελλάδας και είναι όλοι από κίτρινο ψαμμιτικό τόφο, ο οποίος μπορούσε να κοπεί με πριόνι! Σε όλη την κοιλάδα υπάρχουν αρκετές ελιές, αμυγδαλιές, χαρουπιές και άπειρες φραγκοσυκιές. Πάντως η σκιά είναι ελάχιστη και το μεγαλύτερο μέρος της περιήγησης γίνεται κάτω από τον καυτό ήλιο. Ο ναός του Κάστορα και Πολυδεύκη – Tempio di Castore e Polluce ή των Διόσκουρων είναι ο πρώτος που συναντάμε. Μετά υπάρχει ο ναός του Ολυμπίου Διός – Tempio di Giove Olimpico. Το ναό στήριζαν οι μεγάλοι Τελαμώνες και οι Άτλαντες που καταλάμβαναν το χώρο ανάμεσα στους κίονες του περιστυλίου. Στη συνέχεια είναι ο ναός του Ηρακλή – Tempio di Ercole. Στη Σικελία ο Ηρακλής λατρευόταν σαν θεός και όχι σαν ημίθεος, όπως στην Ελλάδα. Είναι ο πιο παλιός ναός του Ακράγαντα και χρονολογείται τον 6ο αι. πΧ. Ο ναός της Ομόνοιας – Tempio della Concordia βρίσκεται στο κέντρο του λόφου των ναών και διατηρείται σε άριστη κατάσταση. Τελευταίος είναι ο ναός της Ήρας Λακινίας – Tempio di Giunone Lcinia, με 25 σωζόμενους κίονες από τους 34 και την καλύτερη θέα στο λόφο και τη θάλασσα. Στην παλιά πόλη είδαμε τον καθεδρικό τους ναό, το Duomo, που χτίστηκε πάνω στα ερείπια ενός ναού του Δία. Έχει ωραία θέα, μιας και είναι χτισμένος σε λόφο. Ο ρυθμός του είναι γοτθικός – νορμανδικός του 14ου αι.

Οι Συρακούσες, η μεγαλύτερη και ισχυρότερη ελληνική πόλη της Μεγάλης Ελλάδος. Ο Κικέρωνας την αποκάλεσε «Ωραιοτάτην και καταστόλιστον πόλιν». Τα εντυπωσιακά ερείπια του κέντρου της αρχαίας πόλης αποτελούν μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ. Επισκεφτήκαμε το χώρο των λατομείων, όπου είδαμε το αρχαίο θέατρο, το βωμό του Ιέρωνα και τη στοά του Διονυσίου και στη συνέχεια μεταφερθήκαμε στην Ορτυγία. Το ιστορικό κέντρο της πόλης βρίσκεται σε αυτό το μικρό νησί, που πήρε το όνομα του από τα άφθονα ορτύκια που είχε. Δεν χρειάζεται βάρκα για να πάει κάποιος επειδή το νησάκι συνδέεται με την πόλη με τη γέφυρα Ουμπερτίνο. Επισκεφθήκαμε το ναό της Αθηνάς και την πηγή της Αρέθουσας και περιπλανηθήκαμε στα γραφικά στενά της Ορτυγίας. Οι Συρακούσες δεν ήταν μόνο το οικονομικό και πολιτικό κέντρο, αλλά επίσης και το επιστημονικό και πολιτιστικό κέντρο της αρχαίας Σικελίας. Στο παλάτι των τυράννων, συναντιόνταν οι φιλόσοφοι και ποιητές του συνολικού ελληνικού κόσμου. Teatro Greco είναι η ιταλική ονομασία του αρχαίου ελληνικού θεάτρου των Συρακουσών. Από τον 5.π.Χ. αιώνα έχει θέσεις για 15.000 θεατές και έχει σκαλιστεί πάνω στη βραχώδη περιοχή. Κατά την αρχαιότητα στο θέατρο παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά πλείστα έργα των μεγαλυτέρων δραματικών συγγραφέων της εποχής, όπως του Επιχάρμου, του Ευριπίδους, του Αισχύλου κ.ά. Το 472 π.Χ. εδώ παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά οι «Πέρσες» του Αισχύλου. Παραπλεύρως του αρχαίου ελληνικού θεάτρου των Συρακουσών βρίσκονται τα περίφημα Λατομεία. Τα Latomia del Paradiso είναι σήμερα η μεγαλύτερη επισκεπτόμενη περιοχή, όπου βλέπει κανείς έναν παραδεισένιο κήπο. Εδώ υπέφεραν και έλιωσαν περίπου 7.000 Αθηναίοι αιχμάλωτοι στον Πελοποννησιακό πόλεμο, το 413 π.Χ. Στη βορειοδυτική γωνία των Λατομείων ανοίγει το αυτί του Διονυσίου, το Orecchio di Dionisio, ένα τεχνητό κοίλωμα από 65 μέτρα μάκρος, 5-11 μέτρα βάρδος και 23 μέτρα, του οποίου το σχήμα παραπέμπει σε αυτί και το οποίο έχει εξαιρετική ακουστική. Το όνομα το έλαβε το 1586 από τον ζωγράφο Caravaggio σε μια επίσκεψή του στις Συρακούσες. Παρακινημένος δια του ανοίγματος στους βράχους που είναι παρόμοιου του ανθρώπινου αυτιού και λόγω του ακουστικού φαινομένου, όπου κάθε θόρυβος γίνεται μεγαλύτερος κατά 42 φορές, ο τύραννος Διονύσιος άφησε να κατασκευάσουν το κοίλωμα για να το χρησιμοποιήσει ως ειρκτή, δηλαδή δεσμωτήριο για ποινή φυλάκισης, σύμφωνα με μια παράδοση. Επίσης λέγεται ότι, χωρίς να φαίνεται στο άνοιγμα στο τέλος του κοιλώματος πάνω αριστερά βρίσκεται μία τρυπούλα όπου ο τύραννος προσωπικά αφουγκραζόταν τις συζητήσεις των αιχμαλώτων και των εχθρών του κράτους του.

Στην πανέμορφη πόλη της Κατάνιας με την μπαρόκ αρχιτεκτονική περιπλανηθήκαμε με το μικρό γραφικό τρενάκι της πόλης. Η Κατάνια είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Σικελίας μετά την πρωτεύουσα, το Παλέρμο. Είναι συγκοινωνιακός κόμβος, οικονομικό κέντρο και πανεπιστημιούπολη. Στο κέντρο της πόλης είναι η Piazza Duomo με τα κτήρια ρυθμού μπαρόκ και τη μητρόπολη (Duomo) που χτίστηκε τον 11ο αι. και επισκευάστηκε μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1693. Η πρόσοψη είναι έργο του Vaccarini και στο εσωτερικό του υπάρχει ο τάφος του συνθέτη Vincenzo Bellini, τον οποίο αγαπούν πάρα πολύ στην Κατάνια.

Το μεγαλύτερο ηφαίστειο της Ευρώπης, η Αίτνα. Φθάσαμε μέχρι τα καταφύγια και τους πρώτους κρατήρες. Περίπου 10 άτομα από το γκρουπ τόλμησαν και είχαν  μια συγκλονιστική εμπειρία, την ανάβαση με τελεφερίκ και κατόπιν με τζιπ 4×4, κάτι σαν τα δικά μας ΡΕΟ του στρατού στον Κεντρικό Κρατήρα. Στα 2.900 μ. είδαμε  τις ζώνες των κρατήρων και τη θέα του βουνού που άφησαν οι εκρήξεις του 2001, 2002 – 2003, 2006 και 2007. Πήγαμε στη ζώνη Belvedere και θαυμάσαμε μια αξέχαστη θέα του ηφαιστειογενούς βουνού και της Bove Valley όπως λέγεται το μέρος αυτό που το παρομοιάζουν σαν το μόνο μέρος στη γη που μοιάζει με τον Άρη. Όλο το τοπίο έχει τη χαρακτηριστική λάβα και είδαμ  επίσης σπηλιές και ποτάμια ξεραμένης λάβας.

Η κοσμοπολίτικη Ταορμίνα με τα γραφικά πλακόστρωτα δρομάκια και τα αμέτρητα κάθε λογής καταστήματα. Η ομορφιά της είναι συγκλονιστική με  τα φυσικά της μπαλκόνια πάνω από το Ιόνιο την υπέροχη θέα. Η Ταορμίνα είναι το αρχαίο Ταυρομένιο, εκεί που εκδιώχθηκαν και εγκαταστάθηκαν οι κάτοικοι της αρχαίας Νάξου μετά τη νίκη των Συρακουσών. Το ελληνικό θέατρο (Teatro Greco) είναι το πιο σημαντικό αξιοθέατο της Ταορμίνα, όχι μόνο για τη μεγάλη ιστορική του αξία αλλά και για την εξαιρετική θέση στην οποία βρίσκεται. Αν το δείτε θα καταλάβετε ότι πρόκειται για το ωραιότερο ίσως αρχαίο θέατρο που έχτισαν οι Έλληνες. Είναι γνωστό ότι οι αρχαίοι Έλληνες επέλεγαν με προσοχή την τοποθεσία των θεάτρων τους προσπαθώντας να έχουν ωραία θέα. Στην Ταορμίνα συνδύασαν την πανέμορφη θέα στη θάλασσα από ψηλά και την καλή ακουστική.

Η Μεσσήνη επισκεφθήκαμε το ιστορικό κέντρο. Βλέπουμε το νορμανδικό Duomo της Παναγίας της Γοργοεπήκοου, την αναγεννησιακή Φοντάνα του Ωρίωνα, το φλαμανδικό καμπαναριό με τους ζωδιακούς κύκλους και τις αλληγορίες. Για μία φορά ακόμη περνάμε τα Στενά της Σκύλλας, και συναντάμε την ιταλική ακτή. Η διαδρομή γίνεται με στάσεις για ξεκούραση, αγορά τοπικών προϊόντων της Καλαβρίας και φαγητό.

Στην διαδρομή μας συναντήσαμε τον Τάραντα, όπου υπήρξε η ισχυρότερη αποικία των Σπαρτιατών στη Δύση. Ο Τάραντας ήταν η μοναδική αποικία της Σπάρτης στην Μεγάλη Ελλάδα. Για την καλύτερη θέα της πόλης, περπατήσαμε κατά μήκος της παραλίας Η καρδιά της παλιάς πόλης, το Città Vecchia, βρίσκεται σε ένα νησί, που χωρίζει το Piccolo Mare από το Grande. Η σύγχρονη πόλη βρίσκεται στα βόρεια του Lungomare Vittorio Emanuele. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Τάραντα (Museo Archeologico di Taranto) ξεναγηθήκαμε και γνωρίσαμε μια συλλογή από έργα τέχνης από την παλαιολιθική εποχή έως τη σύγχρονη εποχή. Τα περισσότερα από αυτά είναι τα αποτελέσματα των αρχαιολογικών ανασκαφών στην περιοχή. Το μουσείο διαθέτει τη μεγαλύτερη συλλογή στον κόσμο από τερακότα, μαζί με μια μοναδική σειρά τέχνης, όπως αγγεία, χρυσά σκεύη, μαρμάρινα και χάλκινα γλυπτά, ψηφιδωτά κ.ά.

Το οδοιπορικό μας ολοκληρώνεται με τα ελληνόφωνα χωριά της Απουλίας, το Λέτσε, το Οτράντο, το Καλημέρα, η Στερνατία, το Αλμπερομπέλο.

Το Λέτσε είναι η πρωτεύουσα της περιοχής του Σαλέντο και γενέτειρα του ζωγράφου Antonio Verrio (1639 – 1707). Είναι μια από τις ομορφότερες πόλεις της Ιταλίας και έχει συμπεριληφθεί (η μόνη πόλη της Ιταλίας), στον κατάλογο των «Best in Travel 2010» από το Lonely Planet, μια πόλη που έπρεπε να επισκεφθούν το 2010, μαζί με άλλες εννέα για την ομορφιά των μνημείων της και του ιστορικού μπαρόκ κέντρου της. Έχει ονομαστεί «Αθήνα της Απουλίας» για την κλίση των κατοίκων της προς τις τέχνες, καθώς και «Φλωρεντία του Μπαρόκ», λόγω της αρχιτεκτονικής του 17ου και 18ου αιώνα και των περίτεχνων μνημείων της που οικοδομήθηκαν ή διακοσμήθηκαν την εποχή της ακμής του συγκεκριμένου ρυθμού. Το έμβλημα του Λέτσε απεικονίζει ένα δέντρο Βελανιδιά και ένα λύκο. Το δέντρο είναι να εκπροσωπεί τα δάση με βελανιδιές στη γη του Οτράντο μέχρι το 1700. Ενώ ο λύκος είναι η σύνδεση με το ρωμαϊκό πολιτισμό. Το ιστορικό κέντρο της περικλείεται από τείχη με 3 εισόδους (πόρτες).

Το χωριό Αλμπερομπέλο μοιάζει σαν σκηνικό σε παραμύθι και έχει ανακηρυχθεί από την Unesco ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Οι περιβόητοι Τρούλοι της Πούλιας βρίσκονται διάσπαρτοι σε όλες τις επαρχίες της, από τα περίχωρα του Μπάρι και του Μπρίντεζι μέχρι τον Τάραντα, την πιο γνωστή ελληνική πόλη της Magna Grecia, με χαρακτηριστικότερο τόπο συγκέντρωσής τους το Aλμπερομπέλο, την ονομαζόμενη πρωτεύουσα των Τρούλων. Η κατασκευή των τρούλων είναι συγκεκριμένη, χωρίς πολλές παρεκκλίσεις: το οίκημα είναι σχεδόν τετράγωνο ή ορθογώνιο, με τοίχους πάχους από 80 εκατοστά μέχρι 2,70 μέτρα, ενώ η στέγη έχει την παραδοσιακή πέτρινη κωνική μορφή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα σύμβολα που είναι ζωγραφισμένα με κιμωλία στις στέγες, καθώς και οι κορυφές τους. Σήμερα, ο οικισμός αποτελεί ισχυρό πόλο έλξης τουριστών, χωρίς όμως να έχει χάσει την ομορφιά, την ιδιαιτερότητά του και την ιστορική και πολιτιστική του σημασία.

Κατά την επίσκεψή μας στη Στερνατία ζήσαμε μοναδικές στιγμές, καθώς μας υποδέχθηκε η πινακίδα «Καλώς Ήρτατε» και κάτοικοι που μιλούσαν την τοπική διάλεκτο. Οι κάτοικοι της περιοχής αυτής είναι απόγονοι των Ελλήνων αποίκων που εγκαταστάθηκαν στη νότια Ιταλία και τη Σικελία τον 8ο αιώνα π.Χ. και χρησιμοποιούν μια διάλεκτο, η οποία έχει τις ρίζες της στην ελληνική δωρική γλώσσα, αλλά που γνώρισε διαφορετική εξέλιξη από την Ελληνική Κοινή. Από το λατινικό Graecus, οι κάτοικοι της Γκρετσία Σαλεντίνα ονομάζονται Γκρίκος και η διάλεκτός τους Γκρίκο.

Στον τοπικό σύλλογο Γειτονία ο καθηγητής και Πρόεδρος κος Τζόρτζιο Φιλιέρι μας ξενάγησε στους χώρους τους και  μας μίλησε για την ιστορία των ελληνοφώνων χωριών, τη γλώσσα και την παράδοση. Μας τραγούδησε στην Γκρίκο και έγιναν προσφωνήσεις από τον Πρόεδρο του Κέντρου Οικουμενικού Ελληνισμού, του Καθηγητού Ιστορίας του Α.Π.Θ. και μέλους του Οικουμενικού Ελληνισμού κου Σ. Κεκρίδη και τοπικών παραγόντων και παρεδόθησαν στον κο Τζόρτζιο Φιλιέρι το δίτομο έργο «Θράκη – Ιστορία – Τέχνη & Πολιτισμός», το έργο «Μέγας Αλέξανδρος», το Εργο «Ιερά Προσκυνήματα – Προπύργια της Ορθοδοξίας» καθώς και ελληνικές σημαίες, που έγιναν δεκτά με μεγάλη χαρά και συγκίνηση. Εν συνεχεία μας ξενάγησαν στα παλιά υπόγεια ελαιοτριβεία.

Τα ίδια έργα των εκδόσεων του Κέντρου Οικουμενικού Ελληνισμού και Ελληνικές σημαίες παρεδόθηκαν από τον Πρόεδρο του Κέντρου Οικουμενικού Ελληνισμού κο Σταύρο Πανουσόπουλο και το μέλος μας, δικηγόρο κο Μαρκουλάκο Ιωάννη, στον διευθυντή του Λαογραφικού Μουσείου κο Συλβάνο Παλαμά, ο οποίος μας υποδέχθηκε και μας ξενάγησε στο χωριό Καλημέρα και στο Μουσείο του.

Εξαιρετική κατάληξη του οδοιπορικού μας πριν την επιστροφή μας στην Ελλάδα από το λιμάνι του Πρίντεζι, το γεύμα που είχαμε σε ταβέρνα των Ελληνοφώνων της περιοχής με εξαιρετικά τοπικά εδέσματα, τετραμελές μουσικό συγκρότημα της Γκρίκο στο οποίο συμμετείχε και ο καθηγητής κος Τζόρτζιο Φιλιέρι  και νεαροί χορευτές της ταραντέλα. Όλα τα μέλη της αποστολής διασκέδασαν, τραγούδησαν και χόρεψαν παρασυρμένοι από το κέφι των τραγουδιστών και των νεαρών χορευτών, και  τον εξαιρετικό ρυθμό της ταραντέλα. Ο παραδοσιακός χορός της κάτω Ιταλίας, η ταραντέλα, συνδέεται μα την αρχαία ελληνική αποικία του Τάραντα που βρίσκεται στον πυρήνα των ελληνόφωνων χωριών του Σαλέντο. Συνδέεται μ’ ένα φαινόμενο που ονομαζόταν ταραντισμός. Ο ταραντισμός ήταν μια μορφή κρίσης μανίας που θεωρούσαν ότι οφειλόταν στο τσίμπημα μιας αράχνης γι’ αυτό και ονομάζεται και ταραντέλα πίτσικα από το πιτσικάρε -τσιμπάω. Η Λικόσα ταραντούλα θεωρούσαν ότι τσιμπούσε κάποιον χωρικό μέσα στα χωράφια. Και για να θεραπευτεί κάποιος που τον είχε τσιμπήσει γινόταν ένας μουσικός εξορκισμός.

Σε αυτό το ταξίδι στη γη της Απουλίας, στη θάλασσα του Ιονίου και στον ήλιο του Σαλέντο ζήσαμε τις πιο συγκινητικές και τις πιο όμορφες στιγμές. Ένα ακόμα οδοιπορικό τέλειωσε. Κουραστικό σωματικά, αλλά πνευματικά γυρίσαμε όλοι αναβαπτισμένοι. Όπως είπε μετά από ένα ταξίδι του στη Σικελία ο Γκαίτε: «Η Σικελία και η Μεγάλη Ελλάδα με κάνει να ελπίζω στην αναγέννηση μιας ζωής.»

Το άρθρο 2012 | Αποστολή στη Μεγάλη Ελλάδα – Νότιο Ιταλία – Σικελία εμφανίστηκε πρώτα στο Μέλαθρον Οικουμενικού Ελληνισμού.

Αποστολή στους δρόμους της Ανατολής

(22-30 Ιουνίου 2011)

Οδοιπορικό στην Καππαδοκία και στον Εύξεινο Πόντο

Καππαδοκία-Σαμψούντα-Τραπεζούντα- Παναγία Σουμελά

Ένα ταξίδι στις αλησμόνητες πατρίδες της Καππαδοκίας και του Εύξεινου Πόντου. Συμμετείχαν 100 άτομα.

Ένα ταξίδι στις αλησμόνητες πατρίδες της Καππαδοκίας και του Εύξεινου Πόντου δεν μπορεί παρά να σηματοδοτεί μία συναρπαστική πορεία. Είναι το συνταίριασμα της ανατολίτικης αύρας, της ελληνικής παράδοσης, των έντονων ιστορικών βιωμάτων της φυλή μας και της ορθοδοξίας που αφήνει παντού ανεξίτηλη τη μαρτυρία της στους αγαπημένους τούτους τόπους.

Την μακρόχρονη επιθυμία μου για την επίσκεψη-προσκύνημα στα μέρη αυτά πραγματοποίησε το Κέντρο Οικουμενικού Ελληνισμού με το οδοιπορικό που διοργάνωσε 22-30 Ιουνίου 2011 στην Καππαδοκία και τον Εύξεινο Πόντο.

Το ταξίδι ξεκινά με μία αναπάντεχη για την εποχή εικόνα. Με την άφιξή μας στο αεροδρόμιο της Καισάρειας (Κayseri) αντικρίζουμε ένα χιονισμένο βουνό. Οι ξεναγοί μας, ο Εκρέμ (καταγόμενος από τα Πομακοχώρια της Ξάνθης) και η Σοφία (από τους εναπομείναντες  Έλληνες της Πόλης) δεν αργούν να μας εξηγήσουν ότι το Αργαίο όρος, που υψωνόταν μπροστά μας, είναι ένα ηφαίστειο, πάντα χιονισμένο, που μαζί με το άλλο ηφαίστειο, Χασάν, ευθύνονται για τη διαμόρφωση του τοπίου σε ολόκληρη την Καππαδοκία.

Ανατρέχοντας για πληροφορίες περί Καππαδοκίας πληροφορούμαστε ότι υπάρχουν πολλές απόψεις όσον αφορά στην ετυμολογία του ονόματος (Kapadokya), με επικρατέστερη ότι το ελληνικό όνομα έχει τις ρίζες του στο Περσικό Κατπατούκα δηλ. “η χώρα των όμορφων αλόγων”. Μάλιστα στην περιήγησή μας συναντήσαμε διάσπαρτα αγάλματα αλόγων που συνηγορούν υπέρ της συγκεκριμένης άποψης.

Η Καππαδοκία είναι μία από τις μεγαλύτερες περιοχές της ανατολικής Μικράς Ασίας και ο πρώτος εκ των ιστορικών που την μνημονεύει είναι ο Ηρόδοτος. Οι κάτοικοί της, οι Καππαδόκες, πρέπει να εγκαταστάθηκαν μετά το 1600 π.Χ., εκεί που βρισκόταν πριν το κράτος των Χετταίων, με πρωτεύουσα τη Χαττούσα (όπου βρέθηκαν και τα περισσότερα μνημεία). Ακολούθησε η υποταγή τους σε Πέρσες, Μακεδόνες, Ρωμαίους. Ο Μέγας Αλέξανδρος σεβάστηκε την αυτονομία της Καππαδοκίας και τη διατήρησε μέχρι το θάνατό του, οπότε την κατέλαβαν οι διάδοχοί του και την έδωσαν στον Ευμένη (322 π.Χ.). Το 315 π.Χ. καταλήφθηκε από τον Αντίγονο τον Μονόφθαλμο, όμως, μετά τη μάχη στην Ιψό υπήχθη στο κράτος των Σελευκιδών. Πολύ γρήγορα ανέκτησε την αυτονομία της. Αργότερα ο Μιθριδάτης Στ’ ο Ευπάτωρ συγκρούστηκε με τη Ρώμη, με την οποία διεξήγαγε τρεις πολέμους (Μιθριδατικοί πόλεμοι). Οι Ρωμαίοι κατέλυσαν τότε το Καππαδοκικό κράτος μεταβάλλοντάς το σε ρωμαϊκή επαρχία. Ο Μάρκος Αντώνιος έδωσε το θρόνο στον Καππαδόκη Αρχέλαο, λόγιο και συγγραφέα.

Τον 1ο μ.Χ. αιώνα, ο εξελληνισμός της περιοχής αυτής είναι πλήρης. Έτσι δημιουργούνται εδώ αξιόλογα κέντρα του χριστιανισμού όπως η Καισάρεια, η πρώτη σε ιεραρχία και κύρος Μητρόπολη του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Πόλεις ονομαστές αυτή τη περίοδο είναι οι: Αριαθάμια (στον ποταμό Σάρο), Τάβια (σημ. Γκιοζγκάτ), Νύσσα, Μωκισσός (στον ποταμό Άλυ), Αραβισσός, Κολώνεια, Ηράκλεια και Ναζιανζός. Τον 3ο-5ο αι. ακμάζουν η παιδεία και η φιλολογία. Στην αγιοτόκο Καππαδοκία διακρίνονται οι μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας Φερμελιανός ο Καισαρείας, Γρηγόριος ο Νεοκαισαρείας, Λεόντιος και Ευσέβιος οι Καισαρείας, Βασίλειος ο Μέγας, Γρηγόριος Ναζιανζηνός και Γρηγόριος Νύσσης (αδελφός του Μεγάλου Βασιλείου). Η δύναμη και η επιβολή που διέθεταν οι Μητροπολίτες της Καισαρείας ήταν τόση που πρωτοστατούσαν σε κάθε πολιτική και θρησκευτική κίνηση. Σκοπός του κάθε Μητροπολίτη ήταν η προαγωγή των γραμμάτων και των ευαγών ιδρυμάτων με συνέπεια όλη η Καππαδοκία να γίνει γρήγορα κέντρο κάθε θρησκευτικής και εκπαιδευτικής δράσης, διατηρούμενο για αιώνες. Επί Μεγάλου Κωνσταντίνου η Καππαδοκία ενώθηκε με τον Πόντο και αποτέλεσε μικρό κράτος. Οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου, διαπιστώνοντας τη στρατηγική θέση και σπουδαιότητα της χώρας για την προάσπιση της αυτοκρατορίας, την έκαναν μεγάλο στρατιωτικό κέντρο. Επίσης, στην Καππαδοκία συγκέντρωσε το στρατό του ο Ιουστινιανός κατά των Περσών και ο Ηράκλειος, όταν νίκησε τον Χοσρόη Β’ (623). Τελικά, όμως, υπέκυψε κάτω από το βάρος των επαναλαμβανόμενων επιθέσεων των Αράβων. Η Καππαδοκία ανακαταλήφθηκε από τη Βυζαντινή αυτοκρατορία τον 10 αι.

Στα τέλη του 11ου αι. την Καππαδοκία υπέταξαν οι Σελτζούκοι Τούρκοι και τον 13ο αι. περιήλθε στους Οθωμανούς Τούρκους. Μετά την κατάληψη από τους Οθωμανούς και επειδή η χώρα δεν ήταν και τόσο εύφορη, άρχισε η μετανάστευση των χριστιανών με τρεις κυρίως διεξόδους:  προς τη Μερσίνη κι από κει στην Αλεξάνδρεια, προς την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη και προς Αμισό. Με το χρόνο και με την ανάπτυξη της συγκοινωνίας στη Μικρά Ασία άρχισε να δημιουργείται σειρά ακμαζουσών παροικιών κατά μήκος των παραπάνω οδών, από τις οποίες προήλθαν μεγαλέμποροι, τραπεζίτες, ακόμη και κυβερνητικοί υπάλληλοι, οι γνωστοί Καϊσερλήδες. Τον 19ο αιώνα άρχισε νέα ακμή του ελληνοχριστιανικού στοιχείου και των ελληνικών γραμμάτων στην Καππαδοκία.

Στο ταξίδι μας λοιπόν, στην Καισάρεια, την πόλη του Αγίου Βασιλείου, εντυπωσιαστήκαμε από το επιβλητικό Βυζαντινό κάστρο (Ic Kale) του Ιουστινιανού. Αναζητώντας δε τα ίχνη της περίφημης «Βασιλειάδας», της φιλανθρωπικής αυτής πολιτείας που ίδρυσε ο Μέγας άγιος της εκκλησίας μας Βασίλειος, Επίσκοπος Καισαρείας, μας υπεδείχθη μία περιοχή σε ύψωμα πολύ κοντά στην πόλη, της οποίας ίχνη δεν διασώζονται σήμερα. Στην αγορά της Καισάρειας (αποτελείται από κλειστό και ανοιχτό τμήμα) μας οδήγησε αναπόφευκτα η όσφρησή μας, αφού οι μυρωδιές από το τσιμένι και τον παστουρμά ήταν ιδιαίτερα έντονες. Στην περιήγησή μας συναντήσαμε και την πρώτη ορθόδοξη εκκλησία του ταξιδιού μας, τον Άγιο Νικόλαο. Ο σταυρός του τρούλου έλειπε και η σημερινή της χρήση είναι  … γυμναστήριο! Γεμάτοι από τις εικόνες της πρώτης ημέρας πήραμε το δρόμο για το Προκόπι (Ugrup) -Άγιο Προκόπιο, όπως μνημονεύεται στους επισκοπικούς καταλόγους του Λέοντος Σοφού- όπου θα κάναμε και την πρώτη μας διανυκτέρευση.

Κατά τη διάρκεια της περιήγησής μας, τη δεύτερη μέρα της εκδρομής, διαπιστώσαμε ότι ολόκληρη η Καππαδοκία είναι ένα ατέλειωτο μουσείο φυσικών γλυπτών από λάβα. Δημιουργός η φύση: οι ηφαιστειογενείς λόφοι, τα πετρώματα που προέκυψαν και κυρίως ο μαλακός πωρόλιθος, οι διαβρώσεις από τις σκληρές καιρικές συνθήκες στο οροπέδιο και η ανυπαρξία ξυλείας. Αρωγός ο άνθρωπος:  με εργαλεία τα σκληρότερα ηφαιστειακά πετρώματα, με τέχνη και μεράκι οδηγήθηκε να σκάψει σπηλιές-τρώγλες για κατοικία και προστασία. Προστασία από τους κάθε φυλής επιδρομείς που στο διάβα των αιώνων διέσχιζαν και λεηλατούσαν τη Μικρά Ασία.

Μερικοί από εμάς απόλαυσαν την συναρπαστική εμπειρία της ανατολής του ηλίου, πετώντας με αερόστατα πάνω από τους ηφαιστειογενείς αυτούς σχηματισμούς.

Η επίσκεψή μας στο Κόραμα (Goreme) μας άφησε άφωνους, αφού βρεθήκαμε μπροστά σε μία μεγάλη μοναστική πολιτεία λαξευμένων στους βράχους εκκλησιών. Ο Στ. Ζουμπουλάκης, Δ/ντης του περιοδικού Νέα Εστία, σε ομιλία του στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (21-6-2006), μας ενημερώνει ότι «…ένας από τους θησαυρούς αυτού του τόπου (της Καππαδοκίας)¸ ο πολυτιμότερος¸ είναι οι πάνω από διακόσιες ιστορημένες εκκλησίες -έρχονται διαρκώς στο φως και άλλες- που, μοιρασμένες σε τρεις κυρίες μεγάλες ομάδες,  κατανέμονται γεωγραφικά ως εξής: α. κοιλάδα των Κοράμων (Goreme), β. κοιλάδα του Σογανλί και γ. φαράγγι του Περιστρέμματος (Ihlara)». Διασχίζοντας την Κοιλάδα του Κοράματος  βρεθήκαμε μπροστά σε δεκάδες βυζαντινές εκκλησίες, παρεκκλήσια και μοναστήρια που συγκέντρωσαν πιστούς έως και τον 13ο περίπου αιώνα.  Η ύπαρξη χώρων συνεστιάσεων σε πολλά απ’ αυτά μαρτυρεί την απαρχή του οργανωμένου μοναστικού βίου. Ο Ζ. Λορεντζάτος προλογίζοντας το βιβλίο του Γ. Σεφέρη «Τρεις μέρες στα Μοναστήρια της Καππαδοκίας» γράφει: «Σχεδόν παντού στους τοίχους των πετροκομμένων μοναστηριών, η επίκληση “Κύριε βοήθει!”. Τα χρόνια του Αϊ-Βασίλη πέφτουν στον 4ο αιώνα μ.Χ. και οι επιδρομές συνεχίζονται πολλούς αιώνες αργότερα. Σε δύσκολες ώρες οι καλόγεροι φράζουν τις πόρτες των μοναστηριών με ασήκωτα μυλολίθαρα. Κύματα κύματα πέφτουν, από παντού, απάνω στην Καππαδοκία οι άγριοι και αρπαχτικοί καταχτητές με όλα τα μέσα εκείνης της εποχής… και οι πιστοί δεν έχουν που να καταφύγουν παρά μονάχα εν σπηλαίοις και ταις οπαίς της γης. Μόλις πάει να κατακάτσει ο κουρνιαχτός, προβαίνει στον ορίζονται και άλλο ασκέρι. Και άλλο. Και άλλο…».

Επισκεφθήκαμε κάποιες από τις εκκλησίες αυτές, στις οποίες δόθηκαν ασυνήθιστες, θα λέγαμε, ονομασίες. Ο Εκρέμ, ο συνοδός μας, μας ενημέρωσε ότι η εκκλησία που είχε σε αγιογραφία τον Αρχάγγελο Μιχαήλ κρατώντας τον κόσμο, ονομάστηκε «Εκκλησία της Μηλιάς», επειδή θεωρήθηκε ότι η εικονιζόμενη σφαίρα (κόσμος) ήταν μήλο. Κατ΄ αντίστοιχο τρόπο πήραν την ονομασία τους οι Εκκλησίες «του φιδιού», «των Σανδάλων», «των Στεφάνων», «των Σπαθιών». Διασώζονται σε πολύ καλή κατάσταση τοιχογραφίες-νωπογραφίες, που σ’ αυτές ιστορούνται όλοι οι γνωστοί αγιογραφικοί “κύκλοι”, δηλαδή γεγονότα της ζωής του Χριστού, της Παναγίας και πολλών αγίων. Εντύπωση μας έκανε η «Σκοτεινή Εκκλησία», της οποίας οι αγιογραφίες είναι καλύτερα διατηρημένες, έχοντας ένα ιδιαίτερα έντονο μπλε χρώμα, με ποικιλία παραστάσεων. Μετά από νίκη του επί των Αράβων ο Αυτοκράτορας Νικηφόρος Φωκάς έκτισε εκκλησία, την οποία επισκεφθήκαμε, επίσης λαξευτή.

Συνεχίζοντας την πορεία μας διασχίσαμε τον Άλυ, τον μεγαλύτερο σε μήκος, ποταμό της Μικράς Ασίας και δραττόμενος της ευκαιρίας ο Εκρέμ μας θύμισε την τόσο διδακτική ιστορία του Κροίσου και του Σόλωνα που σχετίζεται με την περιοχή. Στις όχθες του ποταμού Άλυ βρίσκεται μία όμορφη βυζαντινή πόλη, η Άβανος, η οποία φημίζεται για την αγγειοπλαστική της. είδαμε το σχετικό μνημείο του αγγειοπλάστη.

Στον δρόμο μας αντικρίσαμε το εντυπωσιακό Ούτσχισαρ (Uchisar), τον πελώριο βράχο που από μακριά έμοιαζε με κυψέλη με τις πάμπολλες λαξεμένες πάνω του σπηλιές-κατοικίες. Ξεκλέψαμε λίγο χρόνο θαυμάζοντας το τοπίο και βγάζοντας αναμνηστικές φωτογραφίες.

Η περιοδεία μας, την ίδια ημέρα, τελείωσε με την επίσκεψή μας στην πόλη Σινασσό (Mustafapasa), αρχαία βυζαντινή κωμόπολη, που φέρει εμφανή σημάδια ελληνικότητας και Ορθοδοξίας. Πολλά αρχοντικά με ελληνικές επιγραφές και δύο καλοδιατηρημένες εκκλησίες (Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης και Μεγάλου Βασιλείου) φανερώνουν τον ακμάζοντα ελληνισμό της πόλεως. Περάσαμε από τον Ναό των Αγ. Κων/νου και Ελένης, που ήταν και μητροπολιτικός, μια τρίκλιτη βασιλική χτισμένη σύμφωνα με την επιγραφή της το  1729 με πολλά διακοσμητικά στοιχεία στον εσωτερικό και εξωτερικό της χώρο. Απέναντι από την εκκλησία διασώζεται, όχι σε καλή κατάσταση, το σπίτι του ιερέα, στην πρόσοψη του οποίου (όπως και σε πολλά άλλα ελληνικά σπίτια) υπήρχαν σκαλισμένα βυζαντινά σχήματα γύρω από τις πόρτες και τα παράθυρα. Επισκεφθήκαμε ένα ελληνικό αρχοντικό, που ο σημερινός του ιδιοκτήτης έχει μετατρέψει σε ξενοδοχείο και εστιατόριο, ανεβήκαμε στα δωμάτια με τους σοφράδες, τους όμορφους πίνακες, τα πολύχρωμα ταβάνια και βγαίνοντας έξω στην αυλή, στο πλατύσκαλο, αντικρίζοντας γύρω μας ελληνικά σπίτια, ξύπνησαν οι εικόνες από το παρελθόν. Πως θα ήταν η ζωή όταν όλα τα αρχοντικά αυτά βρίσκονταν στην ακμή τους! Μπερδευόταν, θαρρείς, στη σκέψη μας η μυρωδιά απ΄ τα ζουμπούλια στις γλάστρες με αυτή της μικρασιάτικης ελληνικής κουζίνας και τις παστρικές καλοσιδερωμένες ασπροκέντητες κουρτίνες στα παράθυρα! Πόσες ιστορίες δεν έχουμε ακούσει, πόσα δεν έχουμε διαβάσει, άραγε, για την νοικοκυροσύνη και την αξιοσύνη της μικρασιάτισσας γυναίκας!

Η τρίτη ημέρα του ταξιδιού ήταν εξίσου εντυπωσιακή. Περνώντας από την Νεάπολη (Nevsehir), την πρωτεύουσα της Καππαδοκίας, ενημερωθήκαμε για την ύπαρξη ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στον οποίο λειτουργούσαν φυλακές (!) από το 1924 έως το 1982, όταν χτίστηκε κτήριο φυλακών στην περιοχή. Περάσαμε από την πόλη Κόρα (Gore), την οποία δεν κατοίκησαν ποτέ τούρκοι, επειδή την θεώρησαν στοιχειωμένη πόλη-φάντασμα, λόγω της βιαίας εγκατάλειψής της από τους έλληνες κατοίκους της.

Η πορεία μας συνεχίστηκε προς την Μαλακοπή. Από την ετυμολογία της λέξης φθάνουμε σε ασφαλή συμπεράσματα που την αφορούν. Μάλα+κόπος δηλαδή πολύς κόπος. Πράγματι, λόγω των συχνών επιδρομών, προέκυψε η ανάγκη κάτω από κάθε σπίτι να γίνει ένα άλλο, υπόγειο, ώστε να μπορεί να παραμείνει με ασφάλεια η οικογένεια μέχρι να παρέλθει ο κίνδυνος. Με τον καιρό και επειδή η παραμονή στους υπόγειους αυτούς χώρους διαρκούσε αρκετά, τα υπόγεια σπίτια ενώθηκαν μεταξύ τους με διαδρόμους, έχοντας ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν υπόγειες πόλεις. Μάθαμε ότι στην περιοχή της Καππαδοκίας έχουν βρεθεί 36 υπόγειες πόλεις, που θεωρούνται κατασκευαστικά θαύματα. Μερικές έχουν μέχρι και 8 ορόφους που δημιουργήθηκαν προοδευτικά. Είδαμε το σημείο εκείνο της γης απ΄ όπου ξεκινούσε ο κεντρικός αεραγωγός, ο οποίος έφτανε κάθετα μέχρι και τον τελευταίο όροφο. οριζοντίως επικοινωνούσε με κάθε όροφο χωριστά, με τέτοιο τρόπο, ώστε μπορούσε να εξασφαλιστεί οξυγόνο σε κάθε χώρο. Επομένως, οι κάτοικοι ήταν ασφαλείς στις υπόγειες πόλεις για όσο καιρό διαρκούσαν οι επιδρομές. Η θερμοκρασία είναι σταθερή χειμώνα-καλοκαίρι. Πολλοί από εμάς κατέβηκαν έως τα 30μ. κάτω από τη γη, ενώ οι πιο θαρραλέοι επιχείρησαν την κάθοδο στα 80μ. Σε κάθε περίπτωση ήταν μία ξεχωριστή εμπειρία. Κατεβαίνοντας στον πρώτο όροφο βρεθήκαμε μπροστά σε στάβλους ζώων, που εύλογα υπήρχαν στο πρώτο επίπεδο, αν αναλογιστεί κανείς τη δυσκολία των κινήσεων των μεγάλων κατοικίδιων ζώων και επιπλέον τη δυσωδία από τις ακαθαρσίες τους. Στους πιο κάτω ορόφους, εκτός από τις κατοικίες της κάθε οικογένειας βρεθήκαμε μπροστά σε χώρους όπου λειτουργούσε πηγάδι, αίθουσα συγκεντρώσεων, εκκλησία ακόμα και νεκροταφείο.

Πριν αφήσουμε την Μαλακοπή μας δόθηκε η ευκαιρία να επισκεφθούμε το ναό των Αγίων Θεοδώρων. Εξωτερικά μας εντυπωσίασε το μέγεθός του, η αρμενική επιρροή στην τεχνοτροπία,  καθώς και η περίτεχνη ανάγλυφη άμπελος στην κεντρική είσοδο. Εισερχόμενοι, με απογοήτευση βιώσαμε την εγκατάλειψη: πουλιά πετούσαν από πάνω μας, χαλασμένοι ξύλινοι τοίχοι και πατώματα έτριζαν στο γυναικωνίτη, ξεθωριασμένες εικόνες με κατεστραμμένα τα μάτια των προσώπων και τριγύρω σκουπίδια. Δύο αγιογραφίες σε καλύτερη κατάσταση του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου καθώς και η επιβλητική μορφή του Παντοκράτορα στον τρούλο, απάλυναν για λίγο τα άσχημα συναισθήματά μας.

Το ταξίδι συνεχίστηκε περνώντας από την Ανακού (Kaymakli), τόπο καταγωγής μιας συνταξιδιώτισσας, η οποία παρέμεινε για το υπόλοιπο της μέρας εκεί, αναζητώντας το σπίτι των προγόνων της. Τα μόνα της εφόδια ήταν μία παλιά φωτογραφία και κάποιες πληροφορίες της γιαγιάς της, που δεν βρίσκεται πλέον στη ζωή. Πρέπει εδώ να αναφέρω ότι μεταξύ μας ήταν αρκετοί αυτοί που αναζητούσαν τις ρίζες τους στην Καππαδοκία ή στον Πόντο, ακολουθώντας αυτό το ταξίδι όχι για λόγους αναψυχής, αλλά κυρίως για να πραγματοποιήσουν ένα προσκύνημα-υπόσχεση στους τόπους των προγόνων τους, μια εκπλήρωση της οφειλόμενης τιμής εκ μέρους της νεότερης γενεάς προς τους προπάτορες. Ευχαριστούμε τους συνταξιδιώτες μας αυτούς, γιατί μας επέτρεψαν, έστω και για λίγο, να μοιραστούμε τις συγκινήσεις και τις εμπειρίες τους.

Σειρά είχε στο πρόγραμμα της τρίτης ημέρας η περιήγηση στο Φαράγγι του Περιστρέμματος (Ihlara Vadisi) με τις δεκάδες εκκλησίες και την πανέμορφη φύση. Κατεβήκαμε τα 380 σκαλιά που οδηγούσαν στο φαράγγι, περπατήσαμε κατά μήκος του Μελέντη ποταμού και προσκυνήσαμε στο ασκηταριό του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου και στα άλλα υπόσκαφα εκκλησάκια που υπήρχαν εκεί.

Η ξενάγηση της τρίτης ημέρας ολοκληρώθηκε με την επίσκεψή μας σε μία άλλη, υπέροχη, ελληνική πόλη την Καρβάλη (Guzelyurt), η οποία αποτελεί τη σημαντικότερη κωμόπολη στα νοτιοδυτικά της Καππαδοκίας. Ο ναός του Αγίου Γρηγορίου του Ναζιανζηνού έχει, δυστυχώς, μετατραπεί σε τζαμί. Το σκήνωμα του Αγίου, που υπήρχε εκεί, σήμερα φυλάσσεται στη Νέα Καρβάλη της Καβάλας, όπου το μετέφεραν οι καππαδόκες πρόσφυγες με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1924. Δεν παραλείψαμε να δούμε από κοντά και το ελληνικό παρθεναγωγείο, το οποίο σήμερα λειτουργεί ως ξενοδοχείο. Η ενέργεια της δραστήριας ελληνικής κοινότητας της περιοχής δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από την παραμελημένη όψη της σημερινής πόλης. Ενθαρρυντικό στοιχείο για το μέλλον της Καρβάλης η πρόσφατη ανακήρυξη της σε διατηρητέα πόλη. Αφήνοντας πίσω μας την αναρριχώμενη στο ύψωμα Καρβάλη βρισκόμαστε μπροστά σε ένα ειδυλλιακό τοπίο. Μία υπέροχη λίμνη και δίπλα της ένας λοφίσκος, στην κορυφή του οποίου δέσποζε μία εκκλησία, το καθολικό της άλλοτε Ιεράς Μονής Αναλήψεως.

Το Σάββατο, 25 Ιουνίου, ήταν προγραμματισμένο το μεγάλο οδικό ταξίδι μας από την Καππαδοκία για τον Πόντο. Πριν αφήσουμε, όμως, το Προκόπι περάσαμε από τον στάβλο όπου έζησε ο Άγιος Ιωάννης ο Ρώσσος μετά την αιχμαλωσία του από τον τούρκο αγά του Προκοπίου. Στρατιώτης του Τσαρικού Στρατού του Μεγάλου Πέτρου της Ρωσσίας ο Άγιος Ιωάννης, σε μάχη για να υπερασπισθεί την πατρίδα του, τη Ρωσσία, αιχμαλωτίζεται και οδηγείται στην Κωνσταντινούπολη και από εκεί στο Προκόπι της Καππαδοκίας. Υπέμεινε βασανιστήρια σωματικά και ψυχικά με αξιοθαύμαστη γενναιότητα, ώσπου τελικά έγινε αγαπητός κι από αυτούς ακόμα τους διώκτες του. Τελικά εκοιμήθη πολύ νωρίς, μετά και από τις κακουχίες που είχε υποστεί. Το θαυματουργό σκήνωμά του μετέφεραν οι πιστοί με την ανταλλαγή των πληθυσμών στην Ελλάδα και από το 1925 φυλάσσεται άφθαρτο στο Νέο Προκόπι Ευβοίας, όπου ανηγέρθη ιερός ναός προς τιμήν του. Στην παλιά, λοιπόν, ελληνική συνοικία του Προκοπίου στην Καππαδοκία, με τα υπόσκαφα σπίτια, σώζεται ο στάβλος που ζούσε ο Άγιος Ιωάννης, καθώς και το κρεβάτι, που ο ίδιος λάξευσε στον τοίχο.

Όσον αφορά στη σύγχρονη πόλη του Προκοπίου, αυτή είναι ιδιαιτέρως περιποιημένη, με πλακόστρωτα, πολλά παρτέρια και μία όμορφη πλατεία, στην οποία υπάρχει παλιά ελληνική εκκλησία που σήμερα, δυστυχώς, λειτουργεί ως χαμάμ. Στις περιπλανήσεις μας στους δρόμους του Προκοπίου είδαμε πολλά συμπαθητικά καταστήματα που πουλούσαν: τσάι σε διάφορες γεύσεις, διακοσμητικά του καππαδοκικού ηφαιστειογενούς τοπίου, ξηρούς καρπούς και μπαχαρικά. Στην Καππαδοκία ιδιαιτέρως ανθεί η ταπητουργία, γι’αυτό πολλά μαγαζιά με χαλιά ξεπρόβαλαν μπροστά μας. Με ευκολία, μάλιστα, κοιτώντας τις βιτρίνες μπορούσε κανείς να παρατηρήσει τους τεχνίτες να φιλοτεχνούν τα περίφημα χειροποίητα χαλιά.

Με τις βαλίτσες γεμάτες εντυπώσεις και συναισθήματα αφήσαμε την Καππαδοκία και προχωρήσαμε περίπου 8 ώρες πορεία με το πούλμαν για τον Πόντο.

Προορισμός μας ήταν αρχικά η Σαμψούντα, η βυζαντινή Αμισός. Μπροστά μας απλωνόταν εντυπωσιακός ο Εύξεινος Πόντος ή αλλιώς Μαύρη Θάλασσα (Kara Deniz). Ονομάστηκε Εύξεινος Πόντος (φιλόξενη θάλασσα) κατ` ευφημισμόν, στην πραγματικότητα Άξενος, γιατί ανέκαθεν ήταν άγριος και τρικυμιώδης. Είναι μια μεγάλη κλειστή θάλασσα μεταξύ Ν.Α. Ευρώπης και Μ. Ασίας. Γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα βρίσκονται τα κράτη Ρωσία, Ρουμανία, Βουλγαρία και Τουρκία. Συνδέεται με τη Μεσόγειο Θάλασσα μέσω του Βοσπόρου και της Θάλασσας του Μαρμαρά και με τη Θάλασσα του Αζόφ μέσω του Ισθμού του Κερτς. Τα νερά της παρατηρήσαμε ότι είχαν καφέ χρώμα, λόγω των πολλών ποταμών που καταλήγουν εκεί από όλες τις χώρες που βρίσκονται γύρω της.

Η Σαμψούντα, πατρίδα των μαθηματικών Δημητρίου και Διονυσόδωρου, ιδρύθηκε αρχικά με το όνομα Αμισός από κατοίκους της Μιλητού τον 7ο αιώνα π.Χ. Ετυμολογικά ο όρος προέρχεται από την έκφραση «εις Αμισόν, σ΄ Αμισόν, Σαμψούν». Αργότερα η Αμισός άνηκε στο Βασίλειο του Πόντου, που εν συνεχεία ήταν μέρος της Αυτοκρατορίας του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Το 47 π.Χ. περιήλθε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και το 1200 μ.Χ. στους Σελτζούκους Τούρκους, ενώ τέλος τον 15ο αιώνα στην Οθωμανική  Αυτοκρατορία. Υπήρξε το πιο εμπορικό λιμάνι στις νότιες ακτές του Εύξεινου Πόντου, κέντρο διαμετακομιστικού εμπορίου, έχοντας πλούσιες καλλιέργειες σιτηρών και καπνού. Στα μέσα του 19ου αιώνα το 60% του καπνεμπορίου βρισκόταν στα χέρια των Ελλήνων, καθιστώντας τους, μαζί με τους μεγαλεμπόρους υφασμάτων, τους πλουσιοτέρους μεταξύ των κατοίκων. Από τους υπόλοιπους Έλληνες πολλοί ήταν καταστηματάρχες, τεχνίτες, γιατροί, δικηγόροι κ.ά. Βρεθήκαμε μπροστά στα ερείπια τριών καπνεργοστασίων στην πόλη, τα οποία, όπως μας ενημέρωσαν, πρόκειται να αναστηλωθούν, ύστερα από σχετική άδεια που δόθηκε από τον Δήμο Σαμψούντας. Ο πληθυσμός της είναι περίπου 400.000 κάτοικοι σύμφωνα με την απογραφή του 2004.

Κατά την περιήγησή μας στην Σαμψούντα περπατήσαμε στην ελληνική συνοικία και είδαμε παλιά αρχοντικά, άλλα διατηρημένα και άλλα όχι. το Τσινέκειο, ένα σχολικό συγκρότημα καλοδιατηρημένο σε σχήμα Π, που αποτελούσαν Αρρεναγωγείο, Παρθεναγωγείο και  Νηπιαγωγείο. Το σχήμα (Π) έκλεινε με τον περίφημο ναό της Αγίας Τριάδας, ο οποίος, όμως, έχει καταστραφεί εκ θεμελίων. Περίφημη υπήρξε η Φιλαρμονική Ορχήστρα της Σαμψούντας. Περπατήσαμε την πλατεία του Ωρολογίου και τελικά ξεναγηθήκαμε στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης.

Προσεγγίζοντας κανείς την κλειστή αγορά της Σαμψούντας έκπληκτος παρατηρεί από μακριά μία τεραστίων διαστάσεων αφίσα, που καλύπτει εξωτερικά την μία πλευρά του κτηρίου, κατά μήκος. Παρουσιάζει τη Σαμψούντα των αρχών του 20ου αιώνα και δίπλα ακριβώς εικονίζεται ο Κεμάλ. Στο κάτω μέρος της αφίσας γίνεται σαφής αναφορά στην 19η Μαΐου 1919, όταν ο Κεμάλ Πασάς (μετέπειτα επονομαζόμενος Ατατούρκ, δηλαδή «γεννήτορας των Τούρκων»), αξιωματικός του Οθωμανικού στρατού, αποβιβάστηκε στη Σαμψούντα, με την εντολή να προστατέψει τους Οθωμανούς υπηκόους, δηλαδή και τους Έλληνες και τους Αρμένιους, από τις σφαγές των άτακτων ομάδων. Αντ΄ αυτού, ο Κεμάλ αυτονομήθηκε από την κεντρική εξουσία και δημιούργησε το εθνικιστικό κίνημα, που βασικό του μέλημα ήταν η καταστολή του ποντιακού αντάρτικου. Μετά τους  Βαλκανικούς Πολέμους και κυρίως με την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου, η ήδη ειλημμένη απόφαση των Οθωμανών για οριστική λύση του εθνικού προβλήματος της Αυτοκρατορίας με τη φυσική εξόντωση των γηγενών εθνοτήτων, άρχισε σταδιακά και με διάφορα μέσα να υλοποιείται. Αναφέρεται σχετικά ότι η Αμισός πλήρωσε το μεγαλύτερο φόρο αίματος, αφού μέχρι το Σεπτέμβρη του 1921 πραγματοποιήθηκαν εννέα αποστολές μαζικών εκτοπισμών που, μαζί με τα δήθεν Δικαστήρια (Έκτακτα Στρατοδικεία) της Αμάσειας, οδήγησαν στην πνευματική και οικονομική εξόντωσή τους.

Η δεύτερη μέρα του οδοιπορικού στον Πόντο αφιερώθηκε στην μαρτυρική Αμάσεια. Η Αμάσεια είναι μία πανέμορφη πόλη 70 χλμ. νότια της Σαμψούντας, χτισμένη στις δύο όχθες του ποταμού Ίρη.  Πατρίδα του αρχαίου Έλληνα γεωγράφου Στράβωνα, άγαλμα του οποίου είδαμε στις όχθες του ποταμού. Στον ίδιο χώρο υπήρχαν και ογκώδεις προτομές σουλτάνων, οι οποίοι φοίτησαν στα σχολεία της Αμάσειας. Υπήρχε το έθος να αποστέλλονται εκεί τα παιδιά των σουλτάνων, οι πρίγκιπες, για να αποκτούν υψηλή εκπαίδευση και επίλεκτη διοικητική εμπειρία. Οι πηγές αναφέρουν ότι στις αρχές του 20ού αιώνα, το ελληνικό στοιχείο της περιοχής αριθμούσε 155.000 κατοίκους σε 392 ενορίες με ισάριθμες εκκλησίες και 325 σχολεία, όπου φοιτούσαν 10.000 μαθητές και δίδασκαν 565 δάσκαλοι. Ήταν επίσης έδρα Μητρόπολης. Με το όνομα αυτής της πόλης έχουν συνδεθεί τα φρικτά βασανιστήρια που υπέστησαν από τους Τούρκους οι Έλληνες του Πόντου σε φυλακές-κάτεργα. Από τον Ιανουάριο του 1921 μέχρι και το 1923 πέρασαν από τα λεγόμενα «λευκά κελιά» εκατοντάδες Έλληνες, πολλοί από αυτούς με διακρίσεις στην οικονομική ζωή του Πόντου. Τον Σεπτέμβριο του 1921 εκτελέστηκαν με απαγχονισμό, ύστερα από συνοπτικές διαδικασίες, καθηγητές και μαθητές του Ελληνοαμερικανικού Κολεγίου Μερζιφούντας. Τις ίδιες ημέρες τουρκικά δικαστήρια καταδίκασαν σε θάνατο, χωρίς απολογία, άλλους 180 Πόντιους πατριώτες. Στην κεντρική πλατεία κρεμάστηκαν από τους Τούρκους περισσότερα από 70 άτομα.

Εντυπωσιακοί δεσπόζουν οι λαξευτοί τάφοι των μιθριδατών βασιλέων στις πλαγιές των βουνών βόρεια της πόλης. Επισκεφθήκαμε το αρχαιολογικό μουσείο, περπατήσαμε στις παλιές, ελληνικές γειτονιές, με τα σπίτια-φαντάσματα και τέλος ξεκλέψαμε την ευκαιρία για ένα τσάι και για αγορές αναμνηστικών. Ο πληθυσμός της πόλης σήμερα είναι περίπου 80.000 κάτοικοι.

Την επόμενη ημέρα ξεκινήσαμε πρωί με προορισμό την Τραπεζούντα. Μία εντυπωσιακή πορεία κατά μήκος των παραλίων του Εύξεινου Πόντου έχοντας συντροφιά μας από αριστερά αγριεμένη τη θάλασσα και δεξιά μας το κατάφυτο τοπίο, σε συνδυασμό με τον γκρι ουρανό του Πόντου -όπως μάθαμε τις 300 από τις 365 ημέρες του χρόνου ο ουρανός έχει το ίδιο μουντό χρώμα-.

Γνωρίσαμε την πατρίδα των Αμαζόνων, τη Θεμίσκυρα του Ευξείνου Πόντου, που βρισκόταν κοντά στον ποταμό Θερμώδοντα. Στο δρόμο μας βρήκαμε την Οινόη (Unye), τη Φάτσα (Fatsa) και επισκεφτήκαμε το Ιασώνειο Άκρο (Yasun burnu). Ο Ιάσωνας στην διαδρομή του για την Κολχίδα (σημερινή Γεωργία) πιθανόν να βρήκε τρικυμία στην άξενη θάλασσα και να ξεκουράστηκε στο ακρωτήριο αυτό. Εκεί έκτισε ναό αφιερωμένο στο Δία. Αργότερα στα ερείπια αυτά χτίστηκε Μονή του Αγίου Νικολάου, οι μοναχοί της οποίας είχαν αναλάβει το διακόνημα της συντήρησης του παρακείμενου φάρου. Σήμερα σώζεται το έρημο καθολικό του Αγίου Νικολάου, στο οποίο μας επετράπη η είσοδος. Κοντά στο ναό υπάρχει μία νεότερη μαρμάρινη πλάκα με αναφορές στην Αργοναυτική Εκστρατεία, που απεικονίζει τον Ιάσωνα να αρπάζει το χρυσόμαλλο δέρας.

Στη συνέχεια της διαδρομής μας σταματήσαμε στα γνωστά από την Κάθοδο των Μυρίων του Ξενοφώντα,  Κοτύωρα (Ordu). Κατά την επίσκεψή μας στο ναό της Υπαπαντής έζησα, προσωπικά, μερικές από τις πιο συγκινητικές στιγμές του ταξιδιού. Στον πρόναο του ναού υπήρχαν φωτογραφίες που παρέπεμπαν σε παλαιότερες εποχές, όταν η εκκλησία χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή. Προχωρώντας στον κυρίως ναό η καρδιά άρχισε να χτυπάει δυνατότερα, όταν αντικρίσαμε αντί του αναμενόμενου, μία αίθουσα εκδηλώσεων και στον χώρο του ιερού, στη θέση της Αγίας Τράπεζας. . . ένα πιάνο. ενώ εκατέρωθεν στις θύρες του ιερού, εκεί που παλαιότερα δέσποζαν οι  εικόνες των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ, μία τεράστια τουρκική σημαία και μία αφίσα του Κεμάλ Ατατούρκ. Με διάχυτη απογοήτευση βγήκαμε στον προαύλιο χώρο, αλλά . . . μία απροσδόκητη εικόνα μας περίμενε, έξω από τον ναό αυτή τη φορά: ένας πόντιος λυράρης γλύκανε τη λύπη μας με τη μελωδική του ποντιακή λύρα. Στην προσπάθειά μας να διαχειριστούμε τα ανάμεικτα συναισθήματα χαράς, λύπης ένας συνταξιδιώτης, εμφανώς συγκινημένος, ο οποίος έλκει την καταγωγή του από την Κερασούντα, ξεκίνησε αυθόρμητα τον χορό της πατρίδας του. Αμέσως τον ακολούθησαν κι άλλοι, συνθέτοντας ένα μοναδικό σκηνικό, που σίγουρα θα έμενε βαθιά χαραγμένο στην μνήμη μας: ο λυράρης καθισμένος σ΄ ένα παγκάκι στον περίβολο του ναού, ένα σύνολο δακρυσμένων χορευτών, πλήθος κόσμου συγκινημένο χειροκροτούσε με ρυθμό, ενώ μπροστά μας απλωνόταν η πανέμορφη παραθαλάσσια πόλη και στο βάθος αγριεμένος ο Εύξεινος Πόντος.  Αργότερα περπατήσαμε στην παλιά Ελληνική συνοικία και είδαμε την Πολυκάρπειο Σχολή.

Στη συνέχεια του ταξιδιού μας, πάντα παραλιακά, βρεθήκαμε στην Κερασούντα
(Giresun). Διαβάζουμε ότι το όνομά της πήρε από τις κερασιές που ευδοκιμούσαν στην περιοχή, αλλά από τον ξεναγό μας ακούσαμε και μία άλλη εκδοχή, δηλαδή ότι ονομάστηκε έτσι, επειδή η πόλη αναπτύσσεται σαν κέρας στα παράλια του Εύξεινου Πόντου. Στην Κερασούντα, που ιδρύθηκε τον 2ο αιώνα π.Χ., υψώνεται βυζαντινό κάστρο, ενώ στο βάθος του λιμανιού βλέπουμε ένα νησάκι, γνωστό σαν νησί των Αμαζόνων. Κατά τον 19ο αιώνα αναδείχθηκε σε οικονομικό κέντρο της περιφέρειας, στηριζόμενη, κυρίως, στο εμπόριο και στην καλλιέργεια του φουντουκιού. Επισκεφθήκαμε το ναό του Αγίου Νικολάου, που λειτουργεί ως μουσείο. Δίπλα του υπήρχε ένας αποθηκευτικός χώρος για τις ανάγκες της εκκλησίας και απέναντι το σπίτι του ιερέα. Κατά το ειωθός, σε παραπλήσιο του ναού χώρο υπήρχε παρθεναγωγείο. Η Κερασούντα, πόλη με ναυτική παράδοση, διέθετε πλήθος σημαντικών εφοπλιστικών οίκων και λειτουργούσαν σε αυτή παραρτήματα τραπεζών: Οθωμανική, Αθηνών και Γεωργίου Πισσάνη.

Συνεχίσαμε το δρόμο μας μέσω Τρίπολης (Tirebolu) και Πλατάνων (Akcaabat) για να καταλήξουμε στην πρωτεύουσα των Μεγαλοκομνηνών, την Τραπεζούντα (Trabzon). Θυμηθήκαμε την κάθοδο των Μυρίων του Ξενοφώντα και συγκεκριμένα το εκστρατευτικό σώμα των Σπαρτιατών, όταν μετά από 18 μήνες εξαντλητικής πορείας, επιστρέφοντας από τα Κούναξα, αντίκρισαν τη θάλασσα της Τραπεζούντας και ανεφώνησαν: «Θάλαττα, θάλαττα».

Ιστορική πρωτεύουσα του Πόντου, η Τραπεζούντα, οφείλει τo όνομά της στο τραπεζοειδές σχήμα των λόφων, πάνω στους οποίους είναι χτισμένη, στους βόρειους πρόποδες των Ποντικών Άλπεων. Ιδρύθηκε το 756 π.Χ. ως εμπορικός σταθμός της Σινώπης και γνώρισε μεγάλη ακμή έως την κατάκτησή της από τους Ρωμαίους. Κατά την περίοδο της βασιλείας του αυτοκράτορα Iουστινιανού Α΄ αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτελεί τη βάση των Bυζαντινών στη Mαύρη Θάλασσα στους αγώνες τους εναντίον των Περσών. Το ίδιο χρονικό διάστημα τόσο στην πόλη, όσο και στην ευρύτερη περιοχή της Tραπεζούντας, χτίζονται τείχη και υδραγωγείο. Τον 7ο αιώνα στην αυτοβιογραφία του ο Αρμένιος Aνανίας Σιρακηνός μας πληροφορεί πως την εποχή αυτή η πόλη υπήρξε σημαντικό πνευματικό κέντρο με σχολή μαθηματικών και αστρονομίας. Τον 10ο αιώνα, η εμπορική σημασία της Τραπεζούντας απογειώνεται και η πόλη γίνεται ο κατεξοχήν προορισμός για τους εμπόρους των πολύτιμων εμπορευμάτων (μεταξωτών, μυρεψικών και βαφικών) της Ανατολής. Πενήντα περίπου χρόνια αργότερα, μετά την ήττα των Bυζαντινών στο Mατζικέρτ, το 1071, ο Πόντος δοκιμάζεται σκληρά από τις διαρκείς επιθέσεις των Σελτζούκων και η πόλη πρέπει να βρέθηκε για μικρό χρονικό διάστημα στην κατοχή τους. Ο Άγιος Θεόδωρος Γαβράς υπήρξε στρατηγός και ελευθερωτής της Τραπεζούντας, ιδρύοντας ανεξάρτητη ηγεμονία. Το 1098 μαρτύρησε στη Θεοδοσιούπολη για την χριστιανική πίστη. Η οικογένεια των Γαβράδων θα κυριαρχήσει στην πολιτική σκηνή της περιοχής κατά την κρίσιμη περίοδο μέχρι τα τέλη περίπου του 12ου αιώνα.

Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους (1204) δημιουργήθηκε στον Πόντο το κράτος των Κομνηνών με κέντρο την πόλη, γνωστό ως Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας και σύμβολό της τον μονοκέφαλο αετό. Ιδρυτές της υπήρξαν οι εγγονοί του Βυζαντινού αυτοκράτορα Ανδρόνικου Α΄ Κομνηνού, Αλέξιος και Δαβίδ. Το τέλος της, όμως, ήρθε το 1461 όταν ο Δαυίδ Κομνηνός παρέδωσε την πόλη στον Μωάμεθ Β΄. Η πόλη διατηρεί έως τις μέρες μας τον μεσαιωνικό της χαρακτήρα, αφού διατηρούνται μεγάλα τμήματα από τα τείχη και τα Ανάκτορα των Μεγάλων Κομνηνών.

Από τους γνωστότερους λογίους του Πόντου, οι οποίοι διέπρεψαν από τον 13ο έως και τον 16ο αιώνα ήταν ο Βησσαρίων, ο Γεώργιος Αμιρούτζης, ο Γεώργιος Χρυσοκοκκής και ο Γεννάδιος ο Τραπεζούντος.

Ο 19ος αιώνας υπήρξε περίοδος εντυπωσιακής ανάπτυξης για την Τραπεζούντα στους τομείς της οικονομίας, της εκπαίδευσης και της κοινοτικής οργάνωσης. Η πόλη είχε θέατρο, τρεις κινηματογράφους και η ελληνική κοινότητα διέθετε πλήθος κοινωνικών οργανώσεων και συλλόγων. Στις αρχές του 20ου αιώνα ο πληθυσμός υπολογίζεται γύρω στους 50.000 (15.000 Έλληνες, 4.000 Αρμένιοι, 600 Ευρωπαίοι και οι υπόλοιποι Τούρκοι). Στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το 1916, η πόλη καταλήφθηκε για δύο σχεδόν χρόνια από τον ρωσικό στρατό. Ταυτόχρονα η παρουσία πολλών διπλωματικών αποστολών εμπόδιζε τα νεοτουρκικά σχέδια των διώξεων. Επιπλέον στο μητροπολιτικό θρόνο της πόλης υπήρχε ένας σπουδαίος ιεράρχης, ο Χρύσανθος Φιλιππίδης (1913-1925), μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών (1938-1941), ο οποίος αφενός διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο σε μία από τις πιο κρίσιμες περιόδους της ιστορίας του Ποντιακού Ελληνισμού και αφετέρου διακρίθηκε ως κορυφαίος εκκλησιαστικός άνδρας για το πνευματικό έργο και το ήθος του. Η εκτίμηση και των τουρκικών αρχών προς το πρόσωπό του και η σύνεση με την οποία εκείνος διοικούσε την Τραπεζούντα κατά την ρωσική κατοχή απέτρεψαν τα αντίποινα προς τους Έλληνες, κατά την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων από την πόλη το 1918. Αργότερα, όμως, ακολούθησαν φοβερές διώξεις του ποντιακού στοιχείου, αλλά και του ελληνισμού της Μικράς Ασίας γενικότερα. Τα αποτελέσματα του πολέμου, στα οποία πρέπει να προσμετρηθούν και λανθασμένοι χειρισμοί από την πλευρά της μητροπολιτικής Ελλάδας, έμειναν γνωστά στη συλλογική μας μνήμη ως Μικρασιατική Καταστροφή, η οποία σφραγίσθηκε με τη Συνθήκη της Λωζάννης (24 Ιουλίου 1923). Όσον αφορά δε στα διαδραματισθέντα στον Πόντο, η Βουλή των Ελλήνων ομόφωνα το 1994 αναγνώρισε τη γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού και καθιέρωσε ως ημέρα μνήμης της την 19η Μαΐου. Σύμφωνα με τον ιστορικό Κώστα Φωτιάδη που μελέτησε τα αρχεία των διπλωματικών αποστολών στον Πόντο «από τους 697.000 Πόντιους που ζούσαν το 1913 στον Πόντο περισσότεροι από 353.000, δηλαδή ποσοστό μεγαλύτερο από 50%, βρήκαν οικτρό θάνατο μέχρι το 1923 από τους Νεότουρκους και τους κεμαλικούς στις πόλεις και στα χωριά, στις εξορίες και τις φυλακές, στα τάγματα εργασίας, τα λεγόμενα αμελέ ταμπουρού, που ήταν τάγματα θανάτου».

Περπατώντας στην πόλη της Τραπεζούντας περάσαμε κι από τον ναό της Αγίας Άννας. Είναι η παλαιότερη εκκλησία που διασώζεται στην Τραπεζούντα, η οποία, όμως, δεν είναι επισκέψιμη. Τρίκλιτη βασιλική του 7ου αιώνα που, σύμφωνα με επιγραφή πάνω από την είσοδο του ναού, ανακαινίστηκε το 884-885 από τον βυζαντινό αυτοκράτορα Βασίλειο Α. Πληροφορηθήκαμε ότι χρησιμοποιείται από τον Δήμο, μάλλον, ως αποθήκη.

Στα αξιοθέατα της πόλης δεν πρέπει να παραλείψουμε και το μαυσωλείο της Γκιουλμπαχάρ Χατούν. Η Γιουλμπαχάρ (το Ρόδο της Άνοιξης) ήταν ελληνίδα από το χωριό Λιβερά του Πόντου, γνωστή για την εξαιρετική ομορφιά της, μετέπειτα σύζυγος του σουλτάνου Βαγιαζίτ Β΄.

Τα τείχη της Τραπεζούντας (των Κομνηνών) σώζονται ακόμη και σήμερα σε αρκετά καλή κατάσταση, παρά τις μεγάλες καταστροφές που υπέστησαν με το πέρασμα του χρόνου. Η ιστορία τους είναι συνυφασμένη με εκείνη της πόλης. Η τειχισμένη πόλη αποτελείται από τρία τμήματα που διακρίνονται σαφώς μεταξύ τους, φαινόμενο ιδιαίτερα συνηθισμένο στις βυζαντινές πόλεις. Το ανώτερο τμήμα, η ακρόπολη, το Κάστρο των Βυζαντινών, περιέκλειε συνήθως το διοικητικό κέντρο της πόλης. Το μεσαίο, η Άνω ή Μέση Χώρα, ήταν η κατοικία των αρχόντων, ενώ το τρίτο, κατώτερο τμήμα, το οποίο συνήθως τειχιζόταν αργότερα, μετά την αύξηση του πληθυσμού, προοριζόταν για τους υπόλοιπους κατοίκους της πόλης. Ανεβαίνοντας από το Εξώκαστρον προς τη μέση πόλη βρίσκεται κανείς στην περιοχή όπου δεσπόζει ο ναός της Παναγίας Χρυσοκεφάλου, την οποία και επισκεφθήκαμε. Χτισμένη πάνω σε αρχαίο ρωμαϊκό ναό, έχει μετατραπεί σε τζαμί από το 1461. Υπήρξε ο μητροπολιτικός ναός των Μεγαλοκομνηνών –εκεί πραγματοποιούνταν και οι στέψεις των αυτοκρατόρων.

Σε κοντινή απόσταση, έξω όμως, από τα τείχη της Τραπεζούντας, βρίσκεται ο Ναός της Αγίας Σοφίας (13ος αιώνας). Σύνθετος σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο, νάρθηκα και τρία εντυπωσιακά πρόπυλα. Στον αυλόγυρο επιβλητικό δεσπόζει το κωδωνοστάσιο. Οικοδομήθηκε από τον Μανουήλ Κομνηνό στο χώρο, όπου προϋπήρχε αρχαίος ναός του Απόλλωνα. Στον εξωτερικό διάκοσμο δεσπόζει ο μονοκέφαλος αετός, έμβλημα της αυτοκρατορίας. Ενδεικτικές της απαρχής της νέας αυτοκρατορίας των Κομνηνών αποτελούν, ως μέρος της αγιογράφησης, τουλάχιστον δύο παραστάσεις του Χριστού δωδεκαετούς στο ναό. Ο τρόπος με τον οποίο συνδυάζονται τα επιμέρους στοιχεία της αρχιτεκτονικής διαμόρφωσης, της ζωγραφικής, της ψηφιδωτής και της γλυπτής διακόσμησής του θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ασυνήθιστος και ίσως μοναδικός, λόγω της συνύπαρξης ετερόκλητων επιδράσεων από Δύση και Ανατολή. Μέρος των ψηφιδωτών και των αγιογραφιών του κυρίως λατρευτικού χώρου της εκκλησίας διατηρήθηκαν έως τις μέρες μας. Φιλολογικές πηγές του 14ου αιώνα μνημονεύουν τη μονή “της του Θεού Λόγου Σοφίας”, αλλά και “την μονήν του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ήγουν την Αγίαν Σοφίαν”. Εμφανής στη διαμόρφωση της ταυτότητας του μνημείου είναι η ταφική λειτουργία του, η οποία τεκμαίρεται από τις νεκρικές κόγχες και τις επιτύμβιες επιγραφές που φιλοξενούνται στον περίβολο του ναού.

Σε ύψωμα της Τραπεζούντας υπάρχει ένα καταπράσινο προάστιο, το Κρυονέρι. Εκεί εντυπωσιαστήκαμε από την έπαυλη Καπαγιαννίδη. Περιηγηθήκαμε στους δύο ορόφους του κτηρίου με τα πολλά δωμάτια και θαυμάσαμε τους υπέροχους κατάφυτους, πολύχρωμους από τις ποικιλίες των λουλουδιών, κήπους. Είχαμε τη χαρά να ακολουθεί την ομάδα μας και μία απόγονος του Καπαγιαννίδη. Σειρά είχε η επίσκεψη στο αρχοντικό του τραπεζίτη, Κώστα Θεοφύλακτου. Έμεινε βαθειά στη μνήμη μου ένα ιδιαίτερο σκηνικό : η υπέροχη σάλα χορού με τον όμορφο, προβλεπόμενο για την ορχήστρα υπερυψωμένο χώρο και ο επιβλητικός γυάλινος θόλος, που επέτρεπε διακριτικά να διαχέεται το φως δίνοντας μία ονειρική, παραμυθένια εικόνα.

Κατά την περιήγησή μας στην Τραπεζούντα ιδιαιτέρως εντυπωσιαστήκαμε από το «Ελληνικόν Φροντιστήριον Τραπεζούντος» γνωστό και ως «Φάρο της Ανατολής». Ως σχολείο άρχισε να λειτουργεί κατά τους πρώτους αιώνες της τουρκικής δουλείας, το οποίο, μολονότι δεν κατείχε περίοπτη θέση, ήταν το μοναδικό σε ολόκληρη την περιοχή. Με το χρόνο, όμως, άρχισε και η αναγνώρισή του, μετονομάστηκε σε «Φροντιστήριο» και μαζί με την Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης, απετέλεσαν τα σημαντικότερα εκπαιδευτήρια της εποχής τους. Στο ίδρυμα αυτό δίδαξαν από το 17ο αιώνα μεγάλοι δάσκαλοι του Γένους όπως ο Τραπεζούντιος Σεβαστός Κυμινήτης, Σάββας Τριανταφυλλίδης, Σάββας Κωνσταντινίδης, Ηρακλής Τριανταφυλλίδης και φοίτησαν μεγάλες προσωπικότητες της ιστορίας του Πόντου αλλά και της ελληνικής ιστορίας γενικότερα, όπως οι πόντιοι στην καταγωγή, Υψηλάντες. Λειτούργησε παρά τις αντιξοότητες μέχρι το 1922. Η προσφορά του υπήρξε πολύ σημαντική όσον αφορά στην πνευματική και ηθική ανάπλαση των Ελληνοποντίων, στην κατάρτιση ικανών δασκάλων για τις εκεί κοινότητες και κυρίως στην ανάπτυξη της εθνικής τους συνείδησης.

Η Τραπεζούντα αριθμεί σήμερα περίπου 200.000 κατοίκους. Είναι γνωστή η τραπεζουντιανή τεχνική στην αργυροχρυσοχοΐα. Βρεθήκαμε σε καταστήματα όπου μπορέσαμε να παρακολουθήσουμε τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο, σαν να πλέκουν και να κεντούν, τεχνίτριες έφτιαχναν με ασήμι υπέροχα βραχιόλια, κολιέ και σκουλαρίκια. Στα σοκάκια της πόλης μπορεί κανείς να συναντήσει υφασματοπωλεία, πολλά μπακάλικα με φρέσκο αγελαδινό βούτυρο, κεφαλοτύρι κ.α. (η Τραπεζούντα φημίζεται για την κτηνοτροφία της).

Το υπέροχο αυτό ταξίδι έφτανε σιγά σιγά στο τέλος του. Είχε έρθει η ώρα για το προσκύνημά μας στην μονή της Παναγιάς του όρους Μελά. Πολλοί από εμάς ταξιδέψαμε πραγματώνοντας ένα πόθο, εκπληρώνοντας, ίσως, ένα τάμα στην Παναγία και στην πορεία ζήσαμε και τις υπόλοιπες αναπάντεχες εμπειρίες. Στην επαρχία Ματσούκας, σε μία κατάφυτη κοιλάδα διαρρεόμενη από τον ποταμό Πυξίτη, βρίσκεται η Ιερά Μονή της Υπεραγίας Θεοτόκου Σουμελά. Καλύπτεται από πυκνό δάσος με διάφορα είδη δέντρων: πεύκα, καρυδιές, λεπτοκαρυές, έλατα και πυξάρια, απ΄ όπου πήρε το όνομά του ο ποταμός Πυξίτης. Διαβάζοντας ένα σχετικό άρθρο του αρχιμανδρίτη Παύλου Αποστολίδη, τέως Ηγουμένου της Παναγίας Σουμελά Βερμίου και νυν μητροπολίτη Δράμας, μαθαίνουμε: Το 386 ιδρύθηκε η μονή από τους Αθηναίους ιερομονάχους Βαρνάβα και Σωφρόνιο, ύστερα από αποκάλυψη της Παναγίας, η οποία τους προέτρεπε να ακολουθήσουν την εικόνα Της στο όρος Μελά της Τραπεζούντος και να ιδρύσουν μονή. Την εικόνα έχει φιλοτεχνήσει, σύμφωνα με την παράδοση, ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Μετά την κοίμηση του Ευαγγελιστή στη Θήβα, ο μαθητής του Ανανίας μετέφερε την εικόνα στην Αθήνα, σε ναό που καταστράφηκε με πυρκαγιά το 1885. Από το ναό πέταξε η εικόνα της Αθηνιώτισσας Παναγίας βασταζόμενη από δύο αγγέλους προς το όρος Μελά. Οι όσιοι Βαρνάβας και Σωφρόνιος ακολούθησαν την εικόνα, έφθασαν στην Τραπεζούντα και ανέβηκαν στο όρος Μελά, όπου σ΄ ένα σπήλαιο ανακάλυψαν την Θεομητορική εικόνα. Οι δύο ιδρυτές της μονής  έζησαν μέχρι το έτος 412 και εκοιμήθησαν την ίδια ημέρα. Ήδη, από τον πρώτο καιρό της ιδρύσεώς της η μονή αποτελούσε μέγα προσκύνημα των χριστιανών, αργότερα και των μουσουλμάνων του Πόντου, ολόκληρης της Μικράς Ασίας, της Ρωσίας και των ηγεμόνων της Μολδοβλαχίας. Ιδιαίτερη ευλάβεια προς τη μονή έδειξαν οι αυτοκράτορες της Τραπεζούντας, οι Κομνηνοί. Οικουμενικοί Πατριάρχες εξέδωσαν σιγίλια που διασφάλιζαν τα δικαιώματά της και οθωμανοί σουλτάνοι την προίκισαν με δωρεές και κατοχύρωσαν τα προνόμιά της με έκδοση φιρμανιών. Το 1923 μετά τον εκπατρισμό και την ερήμωση της μονής, χειρόγραφα και ιερά κειμήλια αρπάχθηκαν από τους τούρκους, αφού απαγορεύθηκε στους μοναχούς να πάρουν οτιδήποτε μαζί τους. Οι τούρκοι επέφεραν ανεπανόρθωτες καταστροφές στα κτίρια της μονής και στις τοιχογραφίες. Από τα ιερά κειμήλια περισώθηκαν τρία, τα σπουδαιότερα: η Εικόνα της Παναγίας, ο Σταυρός με το Τίμιο Ξύλο που δώρισε στη μονή ο αυτοκράτορας Μανουήλ Γ΄ και το Ευαγγέλιο του οσίου Χριστοφόρου. Κατά τον εκπατρισμό οι μοναχοί τα έθαψαν σε χώρο στο εκκλησάκι της Αγίας Βαρβάρας, κοντά στη Μονή, ερείπια του οποίου διασώζονται σήμερα. Το 1931, ύστερα από σχετική άδεια που έδωσε ο τούρκος Πρωθυπουργός Ισμέτ Ινονού, σε συνεννόηση με τον Πρωθυπουργό της Ελλάδος Ελευθέριο Βενιζέλο, ο Αρχιμανδρίτης Αμβρόσιος Σουμελιώτης με δαπάνη του Ταμείου Ανταλλαξίμων Κοινοτικών και Κοινωφελών Περιουσιών βρήκε τα ιερά κειμήλια και τα μετέφερε στην Αθήνα. Με εντολή του Οικουμενικού Πατριάρχη τοποθετήθηκαν προσωρινά στο Βυζαντινό Μουσείο. Τον Αύγουστο του 1951, με μεγαλειώδεις τιμές μεταφέρθηκε η Εικόνα της Παναγίας στο όρος Βέρμιο, πάνω από την κοινότητα της Καστανιάς και τέθηκε ο θεμέλιος λίθος του ναού, που αποπερατώθηκε το 1952. Αργότερα τοποθετήθηκαν στη Μονή και τα άλλα δύο κειμήλια : ο Τίμιος Σταυρός και το Ιερό Ευαγγέλιο. Τον Ιούνιο του 2010 το Τουρκικό Κράτος έδωσε άδεια στο Οικουμενικό Πατριαρχείο να τελεσθεί Θεία Λειτουργία για την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (15 Αυγούστου) ύστερα από 87 έτη, καθώς τα τελευταία χρόνια είχε μετατραπεί σε μουσείο. Η πατριαρχική Θ. Λειτουργία επαναλήφθηκε και εφέτος.

Για να προσεγγίσουμε το μοναστήρι έπρεπε να επιβιβαστούμε σε μικρά λεωφορεία μέχρι κάποιο σημείο και μετά να περπατήσουμε για λίγο στη φύση. Αποζημιωθήκαμε από την υπέροχη πορεία στο κατάφυτο τοπίο, αλλά κυρίως όταν, επιτέλους, βρεθήκαμε στη μονή. Η συγκίνησή μας δεν περιγράφεται και ευχαριστήσαμε την Παναγία που μας αξίωσε να πατήσουμε στα άγια εκείνα χώματα, διευκολύνοντας μάλιστα, τη μετάβασή μας εκεί με έναν υπέροχο καιρό (όπως ειπώθηκε παραπάνω ο ουρανός στον Πόντο είναι συνήθως μουντός ή βροχερός). Θαυμάσαμε τις εναπομείνασες εσωτερικές και εξωτερικές αγιογραφίες, τους γύρω χώρους της μονής και με δέος είδαμε να αναβλύζει αγίασμα μέσα από τον γιγαντώδη βράχο.

Καθίσαμε να ξεκουραστούμε δίπλα στο ποτάμι και συνεχίσαμε το δρόμο μας ανατολικά της Τραπεζούντας. Επισκεφθήκαμε τα Σούρμενα (Surmene) και ανηφορίσαμε στα Ποντικά Όρη προς το Σέραχο των Ποντίων (Uzungol). Έκπληκτοι βρεθήκαμε μπροστά σε ένα πανέμορφο τοπίο που θύμιζε πίνακα ζωγραφικής: καταπράσινα βουνά τριγύρω κι ένας ποταμός με πολύ νερό και διάσπαρτες γεφυρούλες, που κατέληγε σε μία ονειρική λίμνη. Βγάλαμε υπέροχες φωτογραφίες και φάγαμε πέστροφες στα εστιατόρια που υπήρχαν εκεί. Αρκετοί από μας βρήκαν την ευκαιρία να συνομιλήσουν με κατοίκους της περιοχής που επιμένουν να μιλούν ποντιακά και να φωτογραφηθούν μαζί τους.

Το απόγευμα γυρίσαμε στην Τραπεζούντα κι από εκεί την επόμενη μέρα θα επιστρέφαμε μέσω Κωνσταντινούπολης αεροπορικώς στην Αθήνα. Μερικοί εκμεταλλεύτηκαν την πολύωρη παραμονή τους στην Πόλη και θαύμασαν όσα από τα αξιοθέατα πρόλαβαν να επισκεφθούν.

Το ταξίδι είχε φτάσει στο τέλος του. Αφημένοι στη ζάλη των εντυπώσεων, γεμίσαμε από εμπειρίες, γνώσεις και συγκινήσεις. Ακολουθώντας τα βήματα των προγόνων, τους δρόμους της πολυτάραχης ιστορίας, τα χνάρια των συναισθημάτων πήραμε ένα άρωμα ανατολής και υποσχεθήκαμε ότι δεν θα ξεχάσουμε τους αγώνες των προπατόρων για τον ελληνισμό και την ορθοδοξία. Αφήσαμε στα άγια εκείνα χώματα της Καππαδοκίας και του Πόντου ένα κομμάτι του εαυτού μας, ίσως το πιο αληθινό, το πιο αυθεντικό και δεσμευτήκαμε να μεταλαμπαδεύσουμε την πληρότητα, την ικανοποίηση και την ευτυχία που μας απέφερε η εξαιρετική αυτή εμπειρία του οδοιπορικού και, ίσως -γιατί όχι- να την επαναλάβουμε και στο μέλλον.

Ομιλία του Μιχάλη Χαραλαμπίδη κατὰ τὰ ἀποκαλυπτήρια του μνημείου τῆς Ποντιακῆς Γενοκτονίας στη Φιλαδέλφεια τῶν ΗΠΑ

(Μιχάλης Χαραλαμπίδης «Τὸ Ποντιακὸ ζήτημα σήμερα – τὸ Ποντιακὸ ζήματα στὸν ΟΗΕ», Ἐκδόσεις ΣΤΡΑΒΩΝ, Ἀθήνα 2005):

«Στὸν μυθικό μας κόσμο ὁ Πόντος εἶναι παρὼν μὲ τὸν Προμηθέα, τοὺς Ἀργοναῦτες, τὸν Ἰάσωνα, τὶς Ἀμαζόνες. Σύμφωνα μὲ τὴν Ἑλληνικὴ ἀντίληψη γιὰ τὴν γέννηση τοῦ κόσμου εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ συστατικά της δημιουργίας του. Στὸν ἱστορικό μας κόσμο εἶναι παρὼν μὲ τὶς Ἑλληνικὲς πόλεις – κράτη Σινώπη –Ἀμισσὸς – Τραπεζοὺς – Κερασούς. Τοὺς Μιθριδάτες Βασιλεῖς τοῦ Πόντου.(Ὁ Μιθριδάτης ὁ Στ΄ ὁ Εὐπάτωρ ἔστησε ἄγαλμα τοῦ Πλάτωνα στὴν Ἀκαδημία ποὺ δημιούργησε στὴν Ἀθήνα ὁ μεγάλος φιλόσοφος). Tοὺς Κομνηνοὺς αὐτοκράτορες τῆς αὐτοκρατορίας τῆς Τραπεζοῦντος (1204 – 1461). Tοὺς Ὑψηλάντες ἡγέτες τῆς Ἑλληνικῆς καὶ Βαλκανικῆς Ἐπανάστασης ἐνάντια στὸ Ὀθωμανικὸ παρασιτικό, φεουδαρχικὸ καθεστὼς τὸν 19ο αἰώνα…Ἐπὶ χιλιετίες ὁ Πόντος ἦταν Οἰκονομικὸ καὶ Ἐμπορικὸ κέντρο ἀλλὰ καὶ κέντρο Πολιτισμοῦ. Ὁ φιλόσοφος Διογένης αὐτὸς ποὺ μᾶς ἔδωσε τὴν λέξη «κοσμοπολίτης» ἐξ οὗ καὶ τὸ Cosmopolitan, ὁ γεωγράφος καὶ ἱστορικὸς Στράβων, ὁ σωτήρας τῆς Ἑλληνικῆς κλασσικῆς γραμματείας, τῶν βιβλίων ἀπὸ τὴν Ὀθωμανοϊσλαμικὴ ὁλοκληρωτικὴ βαρβαρότητα καὶ μεγάλος πατέρας τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ καὶ Δυτικοῦ Πολιτισμοῦ ὁ Βησσαρίων, ἦταν Πόντιοι.

Ὁ Πόντος ἦταν πρότυπο ἁρμονικῶν σχέσεων ἀνάμεσα στὸ φυσικό, ἀνθρώπινο ἀρχιτεκτονικὸ τοπίο. Ἀνάμεσα στοὺς λαούς, τοὺς πολιτισμούς, τοὺς ἀνθρώπους. Αὐτὴ ἡ ἁρμονία διαταράχθηκε βίαια ἀπὸ ὁλοκληρωτικὲς ἰδεολογίες. Αὐτὸ τὸ ἱστορικὸ Πολιτισμικὸ κέντρο δολοφονήθηκε καὶ ρίχθηκε στὴν ὑπανάπτυξη. Αὐτὸ σήμαινε ἡ Ὀθωμανικὴ Τουρκικὴ κατάκτηση, τὸ Σουλτανικὸ καθεστώς, τὸ πλέον βάρβαρο καθεστὼς ποὺ γνώρισε ἡ Ἀνθρωπότητα. Τὸ τελικὸ ὅμως χτύπημα δόθηκε ἀπὸ μία ἰδεολογία τοῦ θανάτου ποὺ ἀντιπροσώπευε καὶ ἀντιπροσωπεύει ὁ Κεμαλισμός. Ἀκόμη καὶ τώρα καὶ ἄλλοι λαοὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας γνωρίζουν αὐτὸν τὸν γενοκτονικὸ ρατσισμὸ διαρκείας.

Ὁ Πόντος σήμερα εἶναι ἐρείπια ἐκκλησιῶν, μοναστηριῶν, ἀνακτόρων, παλατιῶν, κυβερνείων, κατοικιῶν, ἐκπαιδευτηρίων, χωριῶν, πόλεων, κάστρων ποὺ ἀπετέλεσαν ἐκλεκτὰ δημιουργήματα τοῦ παγκόσμιου πολιτισμοῦ. Ἂν δὲν δολοφονοῦνταν θὰ ἦταν ὡραιότερα ἀπὸ τὴν Τοσκάνη, τὴν Βουργουνδία, τὴν Ἀνδαλουσία. Τὸ σουλτανικὸ τουρικικὸ ἰσλὰμ ὅμως ἦταν πολὺ διαφορετικὸ ἀπὸ αὐτὸ τῆς Ἀνδαλουσίας, ἦταν βάρβαρο καὶ καταστροφικό. Σὲ κανένα μέρος τοῦ κόσμου δὲν συναντᾶς τόσα ἐρείπια μνημείων. Ἐδῶ οἱ Ταλιμπᾶν προϋπῆρξαν κατὰ περιόδους, δολοφονοῦσαν ἀνθρώπους καὶ μνημεῖα, ἦταν περισσότερο βάρβαροι καὶ τὸν προηγούμενο αἰώνα εἶχαν τὴν ὑποστήριξη καὶ τῆς Εὐρώπης καὶ τῶν Σοβιέτ. Μία ἀνήθικη συμμαχία.

Μέσα σὲ αὐτὰ τὰ ἐρείπια συναντᾶς σήμερα τοὺς τελευταίους φύλακες, τοὺς ἀπόγονους αὐτοῦ του πολιτισμοῦ ποὺ μετὰ ἀπὸ αἰῶνες ὁλοκληρωτικῶν καὶ ρατσιστικῶν τυφώνων ἐπιμένουν νὰ ὁμιλοῦν τὴν πλησιέστερη πρὸς τὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ ὁμιλούμενη σήμερα γλώσσα. Εἶναι οἱ μεγάλοι αὐτόχθονες πληθυσμοὶ τῶν ἐξισλαμισμένων ἀκόμη καὶ κρυπτὸ Χριστιανῶν Ποντίων ποὺ ἔμειναν στὸν Πόντο.
Μέσα ἀπὸ τὰ ἐρείπια ἀναδεικνύονται οἱ μελαγχολικὲς καὶ ταυτόχρονα γλυκὲς φιγοῦρες τῶν μικρῶν παιδιῶν ποὺ στὸ ἐρώτημα : «πῶς λὲν τὸν κύρης καὶ τὴν μάνας» ἀπαντοῦν ὅπως ἀπαντοῦσε ἕνα παιδὶ τὴν ἐποχὴ τοῦ Ὁμήρου. «Εἰς Ἀϊσὲ ἀκούει εἰς Μωαμέτ». Ὁ Ὅμηρος στοὺς στίχους τοῦ ἔλεγε. «Τὸ ὄνομα τοῦ ἄκουγε Ἀχιλλέας, Ὀδυσσέας, Αἴαντας». Δὲν λέει τὸν ἔλεγαν Ἀχιλλέα. Αὐτῆς τῆς γλώσσας τὸ σύγχρονο Τουρκικὸ κράτος ἀρνεῖται τὴν ὕπαρξη. Αὐτὴ ἦταν ἡ ἀπάντηση τοῦ Τούρκου ἐκπροσώπου στὸν ΟΗΕ Altay Genciger στὴν παρέμβασή μας στὴν Ἐπιτροπὴ Ἀνθρωπίνων Δικαιωμάτων τοῦ Ὀργανισμοῦ (Φεβρουάριος 2002) γιὰ τὰ δικαιώματα τῶν ἐξισλαμισμένων Ποντίων στὸν Πόντο σήμερα.
Δολοφονεῖ ἀντὶ νὰ προστατεύει μία γλώσσα ποὺ ἀποτελεῖ θεμέλιό της Παγκόσμιας Πολιτισμικῆς Κληρονομιᾶς. Τὰ μικρὰ παιδιὰ στὰ σχολεῖα τῆς Τραπεζούντας τρομοκρατοῦνται γιὰ νὰ μὴν τὴν ὁμιλοῦν.
Ἐπὶ ὀκτὼ περίπου δεκαετίες τὸ ἔγκλημα τῆς γενοκτονίας ποὺ διαπράχθηκε στὸν Πόντο ἀπὸ τοὺς Νεοτούρκους καὶ τοὺς Κεμαλικοὺς συνεχίσθηκε, γιὰ γεωπολιτικοὺς λόγους, μὲ τὸ ἔγκλημα τῆς σιωπῆς. «Ἡ Τουρκία δὲν ἔπρεπε νὰ ἐνοχληθεῖ». Οἱ φωνὲς τῶν ἐπιζησάντων, τὸ ἕνα δεύτερό του πληθυσμοῦ, σκεπάστηκαν. Αὐτοὶ ποὺ σώθηκαν διαφεύγοντας πρὸς τὴ Ρωσία, μετὰ τὸν Κεμαλισμὸ γνώρισαν τὸν Σταλινισμὸ ἐκτοπισμένοι στὴν κεντρικὴ Ἀσία, τὴν πατρίδα τῶν Τούρκων. Πρόκειται γιὰ μία ἀπὸ τὶς μεγαλύτερες ἀνωμαλίες τῆς ἱστορίας…Τὶς τελευταῖες δεκαετίες διεκδικήσαμε τὴν ἀνάκτηση τῆς σχέσης μας μὲ τὴν Μνημοσύνη καὶ τὶς Μοῦσες διεκδικώντας τὸ δικαίωμά μας στὴν Μνήμη. Οἱ δικοί μας νεκροὶ γιὰ γεωπολιτικοὺς λόγους ἔμειναν ἐπὶ δεκαετίες χωρὶς μνημεῖα, χωρὶς τάφους, μία καὶ χάθηκαν στὶς πορεῖες θανάτου στὸ ἐσωτερικό της Ἀνατολίας καὶ τοῦ Κουρδιστᾶν, στὰ Ἄουσβιτς, στὰ Μαουντχάουζεν ἐν ροή. Ὅπως ὅλοι οἱ λαοὶ ποὺ ὑπέστησαν πολιτικὲς βίας, καθιερώσαμε μία ἡμέρα μνήμης τοῦ Ποντιακοῦ Ὁλοκαυτώματος, τὴν 19η Μαΐου. . .».

Κυριακή Βαζδιρβανίδου-Κωστοπούλου,

Δικαστική Υπάλληλος-Πτυχιούχος Θεολογικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Το άρθρο 2011 | Αποστολή στην Καππαδοκία εμφανίστηκε πρώτα στο Μέλαθρον Οικουμενικού Ελληνισμού.

Αποστολή στην Κίνα

(1-15 Ιουλίου 2009)

Η συνάντηση των 2 αρχαιότερων πολιτισμών.

Συμμετείχαν 60 εκλεκτά μέλη μας.

Η Αποστολή μελών και φίλων του Προγράμματος “Οικουμενικός Ελληνισμός” στην Κίνα, 1-15 Ιουλίου 2009.

Σκοπός της Αποστολής

(α) “Η συνάντηση ελληνικού και κινεζικού πολιτισμού” ήταν το κεντρικό σύνθημα – σκοπούμενο της Αποστολής. Ο σκοπός αυτός θα επιτυγχανόταν:

1. με επισκέψεις στα μεγάλα πανάρχαια μνημεία – σύμβολα του πολιτισμού του κινεζικού λαού και

2. με την επικοινωνία και συνάφεια με την κινεζική καθημερινότητα. Για τον λόγο αυτό προβλέφθηκε η χρήση όλων των μέσων μεταφοράς, πέρα των αεροπορικών (τραίνα, πλοία, πούλμαν, ποδήλατα). Έγιναν προς τούτο επιτόπιες συναντήσεις και γνωριμίες μέσα στο όλο τουριστικό ρεύμα, που κύρια απαρτιζόταν από νέους Κινέζους στους ίδιους χώρους, που κινείτο η αποστολή μας. Το πολυπληθές της Αποστολής προσείλκυε το ενδιαφέρον των εντοπίων, λόγω διαφορετικής φυσιογνωμίας και κύρια και της ελληνικής καταγωγής, που αυθόρμητα δημιουργούσαν προϋποθέσεις γνωριμίας και ανταλλαγής απόψεων στην αγγλική, που κατείχαν οι πλείστοι των Κινέζων νέων τουριστών, κύρια φοιτητών, μαθητών και διανοουμένων.

(β) Δεύτερο σκοπούμενο μας ήταν τα, άμεσου ελληνικού ενδιαφέροντος, Ιδρύματα ή πρόσωπα, όπως η Ελληνική Πρεσβεία στο Πεκίνο, το Πανεπιστήμιο Πεκίνου, με το Τμήμα Ελληνικών Σπουδών, η Ιερά Μητρόπολη Χονγκ Κονγκ και Άπω Ανατολής και οι φίλοι του Προγράμματος επιχειρηματίες κι επιστήμονες, που δραστηριοποιούνται στην Κίνα. Προς όλους δόθηκαν εκδόσεις του Προγράμματος σε πολλαπλά αντίτυπα (ελληνικά, αγγλικά).

Πορεία Αποστολής: Πεκίνο, Σινικό Τείχος, Ναός του Ουρανού, Ξιάν, νεολιθικός οικισμός Μπάνπο, Χανγκτσόου, Ξιτάνγκ, Σαγκάη, Σουτσόου, Γκουιλίν, Γιανκσούο, Καντόνα, Χονγκ Κονγκ. Στις προαναφερθείσες πόλεις και επαρχίες:

α) εντοπίζονται αντιπροσωπευτικά μνημεία κινεζικού πολιτισμού και

β) εκφράζεται ο καθημερινός παλμός της παραδοσιακής και σύγχρονης κινεζικής ζωής και νοοτροπίας

Διαπιστώσεις μας

α) από την κινεζική καθημερινότητα:

1. Το “πανάρχαιο του κινεζικού και ελληνικού πολιτισμού” υπήρξε το σημείο επικοινωνίας με τους πολίτες Κινέζους και μάλιστα τους νέους. Το γεγονός δεν είναι επιφανειακό αλλά συνιστά πρόρριζη κινεζική συνείδηση. Έτσι εξηγούνται και τα εκφραστικά φιλελληνικά αισθήματα που δεχόμασταν σ’ όλους τους χώρους κοινής επισκεψιμότητος, είτε για ξεναγήσεις μνημείων, είτε για συνεστιάσεις και άλλες εκδηλώσεις γνωριμίας των λαϊκών παραδόσεών τους, κατά το πρόγραμμά μας. Βρισκόμασταν πάντοτε προ εκπλήξεως για τα αισθήματα  ιδιαίτερης φιλίας απέναντί μας, με το σκεπτικό του πανάρχαιου των δύο πολιτισμών μας.

2. Το ανωτέρω γεγονός εκδιπλωνόταν πιο απτό  σε μας και στους συνομιλητές μας, λόγω των Ολυμπιακών Αγώνων Αθηνών και Πεκίνου.

3. Η τελευταία, εξ άλλου, επίσημη επίσκεψη του Προέδρου της Κίνας στην Ελλάδα (φθινόπωρο 2008), που ξεναγήθηκε μάλιστα σε πανάρχαια ελληνικά μνημεία (π.χ. στην Κνωσό Κρήτης) και είχε καταστεί πρώτο θέμα στα κινεζικά τηλεοπτικά και λοιπά μαζικά μέσα επικοινωνίας, πέρασε στην κινεζική συνείδηση, κύρια των νέων ανθρώπων, κτά τέτοιο τρόπο ώστε να εξαρθεί ο συνειρμός των δύο πανάρχαιων πολιτισμών.

4. Το στοιχείο αυτό συνιστά, καθ’ ημάς, το εδραίο πνευματικό – πολιτιστικό πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ Ελλάδος και Κίνας σε επίπεδα διμερούς πολιτικής και διεθνούς εμπορίου, τουρισμού΄, και προβολής και αμοιβαίας ανταλλαγής αγαθών πολιτισμού.

5. Κατόπιν των ανωτέρω, εκτίμησή μας βάσιμη είναι ότι υφίστανται προϋποθέσεις συστηματικής και εδραίας ελληνικής παρουσίας στην μεγάλη αυτή χώρα του 1,5 δισ. πληθυσμού περίπου, που δεν είναι υπερβολικό να πούμε καλπάζει σε συνολική πρόοδο. Πολύ περισσότερο, που χωρίς τον συνυπολογισμό της Κίνας, ούτε οι Η.Π.Α., ούτε η Ρωσία, ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες περιφερειακές Δυνάμεις μπορούν σταθερά και με συμφέρουσα προοπτική να προγραμματίζουν.

β) Για το ζήτημα της ελληνορθοδοξίας στην Κίνα ειδικότερα.

1. Η ύπαρξη στο Χονγκ Κονγκ της έδρας της Ιεραποστολικής Μητροπόλεως Χονγκ Κονγκ και Άπω Ανατολής από μόνη της συνιστά μόνιμο θετικό γεγονός, παρ’ όλη την εμβρυακή κατάσταση της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας εκεί. Πολύ περισσότερο, που το ιστορικό πρόβλημα των Κινέζων είναι η αποικιοκρατία, που ως όχημα την χρησιμοποίησαν οι χριστιανοί της Δύσεως. Η κατ’ Ανατολάς Χριστιανική Ορθόδοξη Εκκλησία ως φορέας αλήθειας και πολιτισμού είναι ξένη παντελώς προς αποικιοκρατικές καταβολές πολιτικού ή θρησκευτικού τύπου. Το συνολικό γενικό φιλελληνικό κλίμα που επικρατεί εκεί, όπως το περιγράψαμε, σε συνδυασμό με τα κοινά πανάρχαια μνημεία πολιτισμού και θρησκείας, δίνουν ελπίδες βάσιμες σε βάθος χρόνου καρποφόρων αποτελεσμάτων.

2. Το θρησκευτικό υπόβαθρο και η συναρτώμενη με αυτό παγιωμένη νοοτροπία και φιλοσοφία του Βουδισμού, Κομφουκιανισμού, Ταοισμού και προγονολατρείας δεν επιτρέπουν άμεσα αποτελέσματα. Να λεχθεί ότι από το 1,5 δις. πληθυσμού περίπου το 50% περίπου κινείται στο περιβάλλον του Βουδισμού, το 30% περίπου στο περιβάλλον του Κομφουκιανισμού και Ταοισμού, το 20% περίπου στο περιβάλλον της προγονολατρείας και αθείας η συγκρητιστικών δοξασιών. Η παρουσία του Ισλάμ είναι σε ποσοστά πολύ κάτω του 0,5&, όμως με αυξητικές τάσεις. Για την χριστιανική παρουσία δεν μπορούμε να μιλάμε για ποσοστά. Κάποιες χιλιάδες είναι στο περιβάλλον του Ρωμαιοκαθολικισμού ή του Προτεσταντισμού και κάποιες εκατοντάδες στο περιβάλλον της Ορθοδοξίας.

3. Το ζητούμενο άμεσα είναι να πληρωθούν δύο προυποθέσεις που τις έχει άμεση ανάγκη η Ιερά Μητρόπολη Χονγκ Κονγκ και Άπω Ανατολής: η ενίσχυση του εμψύχου υλικού – συνεργών Ιεραποστόλων, στη διάθεση της Μητροπόλεως, και οι μόνιμοι αναγκαίοι πόροι.

4. Σε αυτά τα δύο να προσθέσουμε την άμεση ανάγκη να αποκτήσει η Μητρόπολη ιδιόκτητη έδρα αναλόγου περιωπής. Η εξυπηρέτηση πνευματικών στόχων και σκοπών με έδρα ένα διαμέρισμα φιλοξενίας (προσφορά Έλληνα επιχειρηματία, που δραστηριοποιείται εκεί) το οποίο και ο ναός και οι χώροι γραφειακής και γραμματειακής υποστηρίξεως, είναι καλή προσφορά, δεν συνάδει όμως προς το ζητούμενο. Τα μακρόπνοα έργα συναρτώνται προς ανάλογα κτήρια.

5. Η Εκκλησία της Ελλάδος, η μεγάλη αυτή ανεξάντλητη δεξαμενή ρμψύχου και άλλου υλικού, λόγω της ενεργούς συμμετοχής της στην υποστήριξη του έργου της Εξωτερικής Ορθοδόξου Ιεραποστολής είτε στο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας για την Αφρική, που είναι κανονική δικαιοδοσία του, είτε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως για την Λατινική Αμερική και την Άπω Ανατολή, που είναι κανονική δικαιοδοσία του, κατά τον 28ο Κανόνα της Δ’ Οικουμενικής Συνόδου, θα μπορούσε να μελετήσει και να συνδράμει τις ανάγκες αυτές στην Κίνα, όπως φυσικά, και η Πολιτεία. Αφού η προώθηση της Ελληνορθοδοξίας στην Άπω Ανατολή και δη στην Κίνα, είναι εξυπηρετική και των ιδικών της πολιτικών στην περιοχή, με τις εκάστοτε κυβερνήσεις της.

6. Βέβαια, ο επιχειρηματικός κόσμος, η ιδιωτική πρωτοβουλία, μπορεί συμπληρωματικά να συνεισφέρει, κάτι που και πράττει διαχρονικά σε πολλές περιπτώσεις. Να υπενθυμίσουμε, π.χ., τον ιστορικό ρόλο των εμπόρων, ως ιδιωτών προπομπών του επισήμου εκχριστιανισμού και εκπολιτισμού των Σλάβων και μη στο Βυζάντιο, σε συνεργασία της Πολιτείας και της Εκκλησίας, τότε. Τα μεγάλα ανταποδοτικά οφέλη αυτά προσδοκώνται στην προοπτική βαθέως χρόνου.

7. Εν πάση περιπτώσει, η παρουσία του νέου, ευμεθόδου και φλογερού Πρέσβυ, Θεόδωρου Γεωργακέλου στο Πεκίνο, σε συνεργασία με τον, νέο λαμπρό Μητροπολίτη Χονγκ Κονγκ και Άπω Ανατολής Νεκτάριο, μπορεί να μεθοδεύσει ανάλογες δράσεις τώρα, με την υποστήριξη και την ενθάρρυνση, φυσικά του Κέντρου.

8. Υπόψει των αρμοδίων για θέματα εξωτερικής πολιτικής και σε σχέση με το Σκοπιανό Ζήτημα ότι στο φωτογραφικό υλικό που εκτίθεται στο Μουσείο στο Ναό του Ουρανού περιλαμβάνεται φωτογραφία από την επίσκεψη στο μνημείο αυτό του Προέδρου της “Δημοκρατίας της Μακεδονίας” Trajkovski, με την λεζάντα “Macedonian President Trajkovski”. Το πλήθος των Κινέζων επισκεπτών στο αντιπροσωπευτικό αυτό μνημείο του κινεζικού πολιτισμού πληροφορείται εσφαλμένα για την ονομασία του κρατιδίου αυτού.

Το άρθρο 2009 | Αποστολή στην Κίνα εμφανίστηκε πρώτα στο Μέλαθρον Οικουμενικού Ελληνισμού.

2008 Αποστολή στις Παρευξείνιες Χώρες

(4-16 Ιουλίου 2008)

Ρουμανία, Ουκρανία, Μολδαβία

Διανύσαμε 10.000 χιλιόμετρα οδικώς για να επισκεφθούμε τον εγκαταλελειμμένο  Ελληνισμό αυτών των περιοχών.

Εδώ κάποτε υπήρχε και εξακολουθεί να υπάρχει μία άλλη Ελλάδα.

Συμμετείχαν 40 μέλη μας.

Με σαράντα άτομα, έτοιμα για την πιο δύσκολη και κουραστική αποστολή, ξεκίνησε το οδοιπορικό στις Παρευξείνιες περιοχές, που ήκμασε ο Ελληνισμός για εκατοντάδες χρόνια. Το Βουκουρέστι, μια πόλη με πληθυσμό 3.000.000 κατοίκων, ήταν το σημείο συνάντησης των ταξιδιωτών από την Αθήνα και την Θεσσαλονίκη, για να ξεκινήσει η πιο δύσκολη αποστολή του “Προγράμματος Οικουμενικός Ελληνισμός.”

Χαρακτηρίστηκε δύσκολη, γιατί οι περιοχές που επισκεφθήκαμε, δεν έχουν αναπτύξει ούτε τουριστική υποδομή, ούτε την κουλτούρα και την αντίληψη για τον τουρισμό. Και αυτό το ζήσαμε καθόλη την διάρκεια της τουριστικής μας περιήγησης, διασχίζοντας 10.000 χιλιόμετρα σε ένα οδικό δίκτυο διαλυμένο – για τα 500 χιλιόμετρα χρειαζόμασταν 10 ώρες τουλάχιστον – με ελάχιστα σημεία στοιχειώδους ανεφοδιασμού, ενώ τα βενζινάδικα είχαν μία τουαλέτα κοινή για άνδρες και γυναίκες, που τις περισσότερες φορές δεν είχε ούτε και νερό!

Στον άξονα από το Κισσινάου για την Οδησσό, την Κριμαία και μέχρι τα μέσα της διαδρομής για το Κίεβο, οι αγρότες σταματούσαν τις δουλειές τους και μας κοίταζαν σαν κάτι αξιοπερίεργο. Όπου σταματούσαμε, μας ρωτούσαν ποιοι είμαστε και τι γυρεύουμε σε αυτά τα μέρη, γιατί δεν είχε ξαναπεράσει τα τελευταία 20 χρόνια λεωφορείο από την περιοχή τους. Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι γνωρίζοντας όλες αυτές τις δυσκολίες, το Πρόγραμμα ναύλωσε πολυτελές λεωφορείο από την Ελλάδα, για να πραγματοποιήσει αυτή την αποστολή.

Όποιες πόλεις και αν επισκεφθήκαμε, από όποια μέρη και αν περάσαμε, ακούγαμε και βλέπαμε κάτι Ελληνικό. Το συναίσθημα όλων μας ήταν ότι κάποτε εδώ υπήρχε μια Ελλάδα!

Η πρώτη επαφή με την άλλη Ελλάδα ήταν για τους ταξιδιώτες της Θεσσαλονίκης όταν περνώντας τα σύνορα της Βουλγαρίας με την Ρουμανία, πάνω από την γέφυρα του Δούναβη, είδαν τα πολλά λιμανάκια, όπου γινόταν παλαιότερα, επί Τουρκοκρατίας, το διαμετακομιστικό εμπόριο. Η διαχείριση των λιμανιών αυτών είχε ανατεθεί από την Ρωσία στο Μεγάλο Έλληνα Ευεργέτη, Συγγρό.

630 χιλιόμετρα, για τα οποία χρειάστηκαν 14 ώρες να τα διασχίσουμε, από το Βουκουρέστι και περνώντας την Μολδάβα και το κρατίδιο της Υπερδνηστερίας, καταλήξαμε αργά το βράδυ στην Οδησσό, κέντρο του Ελληνισμού τον 18ο αιώνα και μία από τις ωραιότερες και πιο καλοδιατηρημένες πόλεις της Ευρώπης, με αρχιτεκτονική και χρώμα. Μια ξεχωριστή πόλη, με χαρούμενους ανθρώπους, που κάνουν τις βόλτες τους στους δρόμους της πόλης με εντυπωσιακά άλογα, ενώ οι καφετέριες προσφέρουν κουβέρτες στους θαμώνες για να τυλίγονται όταν το κρύο γίνεται τσουχτερό. Επισκεφθήκαμε το Εθνικό Μουσείο, με την περίφημη Χρυσή Αίθουσα, όπου φυλάσ- σονται ευρήματα από τις αρχαίες Ελληνικές πόλεις την Νότιας Ουκρανίας. Το λιμάνι! Εδώ έγινε η αρχή της επανάστασης του 1917 όταν το 1904 έγινε η πρώτη εξέγερση εναντίον του Τσάρου από τους ναύτες του θωρηκτού Ποτέμκιν.

Απ’ όπου και αν περνούσαμε όλα ήταν Ελληνικά. Η πιο συγκλονιστική στιγμή της αποστολής μας ήταν το προσκύνημα στο σπίτι της Φιλικής Εταιρείας. Ιδιοκτησία της οικογένειας Μαρασλή, παραχωρήθηκε και χρησιμοποιήθηκε σαν κρησφύγετο από τους ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας, τον Ξάνθο, τον Σκουφά, τον Τσακάλωφ και τον Αναγνωστόπουλο. Δάκρυα στα μάτια και ρίγη συγκίνησης σκόρπισε το άκουσμα του όρκου των Φιλικών, που διάβαζε ο Πατριάρχης Αλεξάνδρειας και Πάσης Αφρικής Θεόδωρος ο Β΄, ως ΄Eξαρχος του Πατρειαρχείου Αλεξανδρείας στην Οδησσό.

Συναντήσαμε τους Έλληνες σε μια παλιά γειτονιά! Μια χωμάτινη αυλή, με γύρω – γύρω σπίτια φτωχικά και ρούχα απλωμένα γέμισε από την αγάπη των Ελλήνων της Οδησσού, που υποδέχτηκε την αποστολή του Προγράμματος “Οικουμενικός Ελληνισμός”. Παραδοσιακά ντυμένα τα Ελληνόπουλα μας πρόσφεραν φρούτα και κεράσματα φτωχικά αλλά γνήσια Ελληνικά. Προσφέραμε βιβλία, σημαίες και την αγάπη μας! Ήταν μια συγκινητική συνάντηση. Η Πρόεδρος της Κοινότητος Ελισάβετ Πολυχρονίδη με την αδερφή της Αγλαΐα μας εξομολογήθηκαν! Φεύγοντας έμειναν στην ψυχή μας οι φωνές απόγνωσης και διαμαρτυρίας, ότι το Ελληνικό Κράτος δεν τους αντιμετωπίζει σαν Έλληνες και έτσι δεν τους δίνει ούτε καν την Visa για να επισκεφθούν την γη των προγόνων τους.

Ο νέος Πρόξενος της Ελλάδος, κ. Παπαδογιωργάκης Μανώλης, είχε την καλοσύνη και μας επισκέφθηκε στο ξενοδοχείο, όπου είχε καταλήξει η αποστολή. Φάνηκε άνθρωπος με διάθεση και ενδιαφέρον για τον Ελληνισμό. Ας ελπίσουμε ότι η παρουσία του εκεί θα βοηθήσει και τον Ελληνισμό και θα σταματήσει τον εκβιασμό που γίνεται προς τους Έλληνες, ότι για να βγάλουν Visa για την Ελλάδα πρέπει να πληρώνουν 100 με 150 ευρώ, δηλαδή ένα μηνιάτικο, γιατί τόσα παίρνει ένας εργαζόμενος στην Οδησσό.

Φύγαμε από την Οδησσό για την Κριμαϊκή χερσόνησο. Οι αρχαίοι Έλληνες την ονόμαζαν Ταυρική χερσόνησο. Μεγάλη η παρουσία του Ελληνικού πληθυσμού. Όλες οι πόλεις με έντονο το Ελληνικό στοιχείο. Συμφερούπολη, Σεβαστούπολη κ.α. Πηγαίνοντας για την Γιάλτα, όπου ήταν ο επόμενος σταθμός μας, σταματήσαμε στην Ολβία (Ευτυχισμένη). Ιδρύθηκε από τους Έλληνες της Μιλήτου το 650 π.Χ. Ήταν η πλουσιότερη και σημαντικότερη αποικία των Ελλήνων και η πρωτεύουσα των ελληνικών αποικιών.

Γιάλτα. Η λέξη είναι Ελληνική και σημαίνει “γιαλός”. Υπήρξε το τουριστικό θέρετρο της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Στην περιοχή Λειβάδι, 3 χιλιόμετρα από την Γιάλτα, στο σπίτι του Έλληνα Δεμβεγιώτη, έγινε η Συνδιάσκεψη Κορυφής των τριών Μεγάλων Δυνάμεων το 1945. Συγκεκριμένα ο Ρούσβελτ των Η.Π.Α., ο Τσώρτσιλ της Αγγλίας και ο Στάλιν της Ρωσίας, συναντηθήκαν στην “Συνδιάσκεψη των Αργοναυτών” και πήραν κοσμοϊστορικές αποφάσεις. Σύμφωνα με αυτές, τερματίστηκε νωρίτερα ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και πάρθηκε η απόφαση για την ίδρυση του Ο.Η.Ε.Η τουριστική μας περιήγηση στην όμορφη Γιάλτα, ολοκληρώθηκε με την επίσκεψη μας στα σπίτια που έζησαν ο Μαξίμ Γκόρκι και ο Άντονυ Τσέχωφ.

Επισκεφθήκαμε την Ελληνική κοινότητα στην Συμφερούπολη. Το κτίριο της κοινότητας ήταν σε ανακατασκευή, έτσι οι Έλληνες της περιοχής μας υποδέχτηκαν στο πεζοδρόμιο, έξω από την κοινότητα. Δεν πίστευαν πως φτάσαμε ως εκεί, καθώς ήμασταν η πρώτη αποστολή από την Ελλάδα που τους επισκέπτονταν. Ο Πρόεδρος της κοινότητος Βασίλης Συμβουλίδης μας άνοιξε την καρδιά του. Ίδια προβλήματα, ίδια παράπονα με την Οδησσό.

Επιστρέφοντας στην Γιάλτα, περάσαμε από την περιοχή Μπαλακλάβα, μια μεγάλη περιοχή της Σεβαστούπολης. Εδώ, ο Οδυσσέας συνάντησε τους ανθρωποφάγους Λαιστρυγόνες. Εδώ υπήρχαν τα ναυπηγεία και το κρησφύγετο των Ρωσικών υποβρυχίων σε βάθος 150 μέτρων, στο οποίο πρόσβαση είχαν μόνο 5 άτομα. Σε αυτήν την περιοχή, πέρασε τις κρίσιμες ώρες της πολιτικής αλλαγής της Σοβιετικής Ένωσης ο Γκορμπατσόφ. Η Σεβαστούπολη με πληθυσμό 340.000 κατοίκους χτίστηκε στη θέση της αρχαίας Ελληνικής πόλης Χερσώνα.

Πήραμε το δρόμο για το Κίεβο. 1.000 χιλιόμετρα ήταν η απόσταση από την Γιάλτα και χρειάστηκαν δύο μέρες, για να φτάσουμε στην αρχαιότερη πρωτεύουσα του Ρωσικού κράτους. Εντυπωσιακή αρχιτεκτονική που θυμίζει την Αγία Πετρούπολη. Παντού ναοί με χρυσοβαμμένους τρούλους. Η πλατεία της Ανεξαρτησίας, όπου υψώνεται το κλασικό άγαλμα της Ρωσικής Επανάστασης και το άγαλμα της Αδελφοποίησης της Ουκρανίας και της Ρωσίας. Η Μονή της Αγίας Λαύρας, με τις κατακόμβες και τα λείψανα 130 Αγίων. Γίναμε δεκτοί από τον πατέρα Αντώνιο, τον πατέρα Κύριλλο, υπεύθυνο των εσωτερικών υποθέσεων της Μονής και τον Αντιπρύτανη της Θεολογικής Σχολής, κ. Κλήμη. Η φιλοξενία ήταν εγκάρδια και η συζήτηση πολύ παραγωγική για συνεργασία του Προγράμματος με την Μονή.

Εδώ δεν συναντήσαμε τους Έλληνες γιατί το προεδρείο τους απουσίαζε στην Ελλάδα. Επισκεφθήκαμε όμως το Προξενείο. Ο Πρόξενος, κ. Εμμανουήλ Παπαδογιωργάκης, έχοντας φόρτο εργασίας, όπως μας είπε, υποδέχτηκε την αποστολή χωρίς να μας διαθέσει ιδιαίτερα χρόνο. Που να βρεθεί άλλωστε ο χρόνος με τους 350.000 Έλληνες που ζουν στην Ουκρανία να ασχοληθεί μαζί μας. Τον ευχαριστήσαμε και του επιδώσαμε το πνευματικό μας έργο. Επίσης, πήγαμε να προσκυνήσουμε στον Ναό του Αγ. Ανδρέα.

Αφήνοντας το Κίεβο, ο επόμενος προορισμός ήταν το Κισσινάου, η πρωτεύουσα της Μολδάβας. Εδώ ο μεγάλος Έλληνας Μιχάλης Κάτσικας, Λοχαγός του Ρωσικού στρατού, χτίζει το σπίτι του και το προσφέρει στους Φιλικούς για τον αγώνα τους. Το νεκροταφείο δείχνει ότι κάποτε εδώ ήταν όλα Ελληνικά. Εδώ οι οικογενειακοί τάφοι των Μαυροκορδάτων και των Κατακουζηνών. 30 χιλιόμετρα έξω από το Κισσινάου υπάρχει η έπαυλη της οικογένειας Ράλλη, που ήρθε από το Φανάρι. Σήμερα λέγεται Μουσείο Πούσκιν. Η συνάντηση με τους Έλληνες ήταν οδυνηρή. Εδώ ο Πρόεδρος Βλαδίμηρος Γιανίεφ δεν μιλούσε τα Ελληνικά αλλά δήλωνε Έλληνας. Η όλη συζήτηση μας έγινε με μεταφραστή. Χωρίς σχόλια.

Τελευταίος σταθμός της αποστολής η Βραΐλα της Ρουμανίας, χτισμένη στο Δέλτα του Δούναβη. Όμορφη πόλη με έντονο το Ελληνικό στοιχείο. Στην Ορθόδοξη εκκλησία μας υποδέχτηκε ο Πρόεδρος και στην συνέχεα συγκεντρωθήκαμε για να ακούσουμε τα ίδια. προβλήματα, τις ίδιες ανησυχίες στο φτωχικό αλλά νοικοκυρεμένο χώρο της κοινότητας

Πήραμε το δρόμο της επιστροφής. Τα συναισθήματα απερίγραπτα, ίδια με αυτά που θα νιώσετε διαβάζοντας αυτό το οδοιπορικό.

Το άρθρο 2008 | Αποστολή στις Παρευξείνιες Χώρες εμφανίστηκε πρώτα στο Μέλαθρον Οικουμενικού Ελληνισμού.

2007 Αποστολή στο Μεξικό

(7-17 Ιουλίου)

Συνάντηση με τον πολιτισμό των Αζτέκων, των Μάγιας, των Ζαποτέκων, των Μιξτέκων και Τολτέκων και τους ξεχασμένους Έλληνες.

Συμμετείχαν 50 μέλη μας.

Μετά από τις απαραίτητες και έγκαιρες συνεννοήσεις με τους Προέδρους των τριών Κοινοτήτων, δηλαδή την Βασ. Καραμάνου της Κοινότητας Κουλιακάν, τον Παν. Λάμπρου της Κοινότητας Γουαδαλαχάρα και, κυρίως, την Ελένη Σταματιάδου της κεντρικής Κοινότητας της πόλης του Μεξικού, αποφασίσαμε την πραγματοποίηση μιας κεντρικής εκδήλωσης στο Κοινοτικό Κέντρο του Μεξικού, στην οποία θα παρευρίσκονταν και εκπρόσωποι των άλλων Κοινοτήτων. Πράγματι, η εκδήλωση, υπό τον γενικό συντονισμό της Προέδρου Ελένης Σταματιάδου, πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 7 Ιουλίου, 5 με 8 μ.μ., στο Κοινοτικό Κέντρο, το οποίο βρίσκεται σε μια από τις πιο αριστοκρατικές και ασφαλείς γειτονιές της πόλης του Μεξικού, την Saratoga.

Η Αποστολή μας (45 πρόσωπα στο σύνολο) έγινε δεκτή στην είσοδο του Κοινοτικού Κέντρου από την Πρόεδρο κ. Σταματιάδου και τους κληρικούς Ιωσήφ και Αθανάσιο, οι οποίοι εκπροσωπούσαν τον Σεβ. Αρχιεπίσκοπο Μεξικού και Παναμά Αθηναγόρα, που απουσίαζε εκείνη την περίοδο για τα συνοδικά του καθήκοντα στην Κωνσταντινούπολη. Η Αποστολή μας οδηγήθηκε στην αίθουσα, όπου ανέμεναν περίπου 100 μέλη, και δημιουργήθηκε εξαρχής μια έντονα συγκινησιακή ατμόσφαιρα.

Το πρόγραμμα της εκδήλωσης, υπό την οργάνωση και τον συντονισμό του καθ. Αθανάσιου Αγγελόπουλου, ξεκίνησε με την υποδοχή της Αποστολής εκ μέρους της Προέδρου της Κοινότητας κ. Σταματιάδου, η οποία με λυγμούς και τρεμάμενη φωνή εξέφρασε τη συγκίνησή της για την επίσκεψη στην Κοινότητα μιας τόσο πολυμελούς Αποστολής. Ενώπιόν μας εξομολογήθηκε την υπερηφάνειά της για την ελληνική της καταγωγή αλλά και τη μεγάλη προσπάθεια διατήρησης στην πολύ μακρινή αυτή χώρα του Μεξικού του ελληνικού Πολιτισμού και της ελληνικής παρουσίας.

Εκπροσωπώντας το Πρόγραμμα «Οικουμενικός Ελληνισμός» στην Αποστολή στο Μεξικό, ο καθ. Αθανάσιος Αγγελόπουλος εξήγησε στο ακροατήριο την φιλοσοφία και τους σκοπούς του Προγράμματος, το οποίο βασίζεται απόλυτα στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Ένας από αυτούς είναι η άμεση επικοινωνία με τους ανά την Υφήλιο Ομογενείς μας. Αφού μετέφερε τον εγκάρδιο χαιρετισμό του Προέδρου του Προγράμματος κ. Σταύρου Πανουσόπουλου, ο οποίος λόγω ανωτέρας βίας δεν μπόρεσε να συνοδεύσει την Αποστολή, ο κ. Αγγελόπουλος ανέγνωσε γραπτό μήνυμα του Προέδρου της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Απόδημου Ελληνισμού της Βουλής των Ελλήνων, του Βουλευτή Ν. Σερρών κ. Ευγένιου Χαϊτίδη, το οποίο και παρέδωσε στην κ. Πρόεδρο προς δημοσίευσή του στον ομογενειακό Τύπο και ενημέρωση όλων των Ομογενών του Μεξικού.

Κατόπιν, ο κ. Αγγελόπουλος επέδωσε στην κ. Σταματιάδου αναμνηστική πλακέτα, δείγμα τιμής και ευγνωμοσύνης του Προγράμματος «Οικουμενικός Ελληνισμός» στο πρόσωπό της αλλά και σε όλη την Ομογένεια για την αγάπη, διατήρηση και προβολή της ελληνικής ιδέας και παρουσίας στη χώρα του Μεξικού. Αναμνηστική πλακέτα επιδόθηκε και στον Πρέσβη της Ελλάδας στο Μεξικό, ο οποίος για υπηρεσιακούς λόγους απουσίαζε στον Παναμά και τον οποίο εκπροσωπούσε στην εκδήλωση η, από την Ομογένεια του Μεξικού καταγόμενη, αντιπρόσωπος του Προξένου.

Το πρώτο μέρος της εκδήλωσης ολοκληρώθηκε με σύντομους χαιρετισμούς προς την Ομογένεια από μέλη της Αποστολής, τα οποία εκπροσωπούσαν τον αυτοδιοικητικό, επιχειρηματικό, πνευματικό και εκπαιδευτικό χώρο της Ελλάδας.

Κατά το δεύτερο μέρος της εκδήλωσης απονείμαμε ελληνικές σημαίες, διακόσιες σε αριθμό, στην Πρόεδρο και τους παρόντες, καθ’ υπόδειξη της κ. Προέδρου, Ομογενείς. Η ατμόσφαιρα ήταν ιδιαίτερα συγκινησιακή, καθώς οι Ομογενείς μας αγκάλιαζαν και ασπάζονταν με δάκρυα στα μάτια την ελληνική σημαία, θεωρώντας την προσφορά μας αυτή ως μια μικρή αναγνώριση της διατήρησης στη μακρινή αυτή χώρα των ριζών της ελληνορθόδοξης παράδοσής μας. Το Πρόγραμμά μας τίμησε ιδιαίτερα με σημαιοφορία και χειροκροτήματα τους δύο γηγενείς κληρικούς Ιωσήφ (από την Κολομβία) και Αθανάσιο (από την Κούβα), οι οποίοι τιμούν επάξια την Ορθοδοξία και το ελληνικό Πνεύμα.

Τέλος, προσφέραμε από μία σημαία στα παιδιά, αγόρια και κορίτσια, που χόρεψαν για την εκδήλωση, ενδεδυμένα με παραδοσιακές στολές. Είναι ενδεικτικό να πούμε ότι οι νέοι αυτοί, καθώς φορούσαν στον λαιμό τους την Ελληνική σημαία, την φιλούσαν, την αγκάλιαζαν με δάκρυα στα μάτια τους και χειροκροτήματα, που μαζί με τα χειροκροτήματα του ακροατηρίου δονούσαν πανηγυρικά την αίθουσα.

Μετά από τις χορευτικές εκδηλώσεις, προσφέρθηκαν από το Πρόγραμμά μας δώρα της εκδοτικής δραστηριότητάς του. Συγκεκριμένα, τόμοι για τον Μ. Αλέξανδρο, για την Μακεδονία (Ιστορία, Αρχαιολογία, Πολιτισμός), τα Ιερά Προσκυνήματα-Προπύργια της Ορθοδοξίας αλλά και το περιοδικό του «Οικουμενικού Ελληνισμού» 5+1, όλα αυτά  σε πολλά αντίτυπα για τις βιβλιοθήκες των Κοινοτήτων, των Σχολείων και των Εκκλησιών, κατά την κρίση της κ. Προέδρου, μαζί με αριθμό σημαιών.

Ακολούθησε δεξίωση της Κοινότητας προς τα μέλη της Αποστολής και του Ομογενείς με τοπικά, μεξικανικού τύπου, εδέσματα, κατά την οποία ανταλλάχθηκαν απόψεις, σκέψεις και προβληματισμοί αλλά και σφυρηλατήθηκαν νέοι δεσμοί φιλίας και σχέσεων μεταξύ των δύο πλευρών.

Η επίσκεψη της Αποστολής μας στην Εκκλησία της Αγίας Σοφίας, παραπλεύρως του κοινοτικού καταστήματος, της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Μεξικού και Παναμά, του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως

Καθώς όλοι μας το αισθανόμασταν ως χρέος μας, η Αποστολή επισκέφτηκε τον Ιερό Ναό της του Θεού Σοφίας και παρακολουθήσουμε την ακολουθία του Εσπερινού της ημέρας εκείνης.

Μέσα στον μεγαλοπρεπή αυτό ναό ζήσαμε μια μοναδική έκπληξη και εμπειρία. Ο Εσπερινός εψάλη από τον Αρχιμανδρίτη Ιωσήφ, που ιερουργούσε, και τον Αθανάσιο, που τελούσε χρέη ιεροψάλτη, με μεγάλη ιεροπρέπεια στα ελληνικά. Παράλληλα, δύο νέα παιδιά, από την Κούβα και την Κολομβία που η Αποστολή μας είχε προ διετίας βαπτίσει στην Αβάνα της Κούβας, εξυπηρετούσαν τις ανάγκες του Ιερού.

Το τελετουργικό μάς θύμισε το αντίστοιχο κάποιας οργανωμένης ενορίας της χώρας μας, εκτελούμενο όμως όχι από αυτόχθονες Έλληνες κληρικούς αλλά από ιερείς της Λατινικής Αμερικής. Για να θυμηθούμε την αρχαία ρήση «Έλληνες εισίν οι της ελληνικής παιδείας μετέχοντες», συμπληρώνουμε πως Έλληνες σήμερα είναι και οι της Ορθόδοξης Πίστης και κληρονομιάς μετέχοντες.

Με τη λήξη του Εσπερινού, οι δύο κληρικοί απηύθυναν λόγους συγκινητικούς αγάπης, τιμής αλλά και παρακλήσεως. Ο π. Ιωσήφ ανέπτυξε το ιστορικό του ναού και της Αρχιεπισκοπής, μεταφέροντας παράλληλα τις ευχές του Μητροπολίτη Αθηναγόρα και παρακαλώντας για την ηθική και λοιπή συμπαράσταση της Ελλάδας στο ιεραποστολικό έργο υπέρ της Ορθοδοξίας στη Λατινική Αμερική. Ο π. Αθανάσιος ακολούθως τόνισε ιδιαίτερα στην προσφώνησή του το μήνυμα της Ορθόδοξης χριστιανικής πίστης και παράδοσης.

Στην ομιλία που ακολούθησε, ο καθ. Αθανάσιος Αγγελόπουλος εξήρε αφενός τον ιεραποστολικό ζήλο των δύο κληρικών και των συνεργατών τους, υποσχέθηκε αφετέρου όχι μόνο τη συμπαράσταση, φιλία και αγάπη των μελών της Αποστολής αλλά και τη διαμεσολάβησή μας στους αρμόδιους φορείς της πολιτειακής, πολιτικής και θρησκευτικής ηγεσίας της Ελλάδας με στόχο την ανακούφιση των Ομογενών μας, που βρίσκονται εις «Γην αλλοτρίαν», διάσπαρτοι σε όλα τα μέρη του κόσμου.

Για τον λόγο αυτόν και παροτρύνθηκαν όλα τα μέλη της Αποστολής να συνδράμουν όχι μόνο με τον οβολό τους στο παγκάρι της Εκκλησίας αλλά και με την προσωπική τους βοήθεια, ιδιαίτερα προς τους δύο νεοβαπτισθέντες ιερόπαιδες, τους βοηθούς των ιερέων εκείνης της καταπληκτικής ακολουθίας του Εσπερινού στον Ιερό Ναό της του Θεού Σοφίας, έναν ναό που εγκαινίασε ο ίδιος ο Οικουμενικός Πατριάρχης προ τριετίας.

Η εικονογραφική και τηλεοπτική αποτίμηση των ανωτέρω δύο εκδηλώσεων

Την Αποστολή μας στο Μεξικό, δαπάναις του Προγράμματος, συνόδευσε συνεργείο της ΕΤ3, της πολύ γνωστής τηλεοπτικής εκπομπής «Διασπορά», που κάθε Σάββατο μεσημέρι 1:30-3:00 μ.μ. προβάλλει θέματα της ελληνικής Διασποράς. Η Διευθύντρια της εκπομπής αυτής Χρύσα Σάμου κατέγραψε λεπτομερώς τα πάντα ως προς τις ανωτέρω δύο εκδηλώσεις. Ο γραπτός λόγος περιγραφής και ανάλυσης των συμβαινόντων είναι μεν ακριβής πλην περιορισμένος, η τηλεοπτική όμως αποτύπωση, ο τηλεοπτικός λόγος συμπληρώνει και διανθίζει τον γραπτό. Σύμφωνα άλλωστε και με το ευφυώς λεγόμενο, «μία εικόνα χίλιες λέξεις». Έτσι, το φιλόμουσο κοινό της Ελλάδας, και μέσω δορυφόρου διεθνώς ο απανταχού Ελληνισμός, είχε την χαρά να δει, ιδίοις όμμασιν, μέσα από την εκπομπή «Διασπορά», όσα συνέβησαν πράγματι στο Μεξικό σε επιβεβαίωση όσων συνοπτικά περιγράφουμε εμείς σήμερα.

Απόδοση τιμής και αφορμή εμπλουτισμού των γνώσεών μας από τις εν συνεχεία επισκέψεις μας στους χώρους των τοπικών πολιτισμών του Μεξικού

Είναι στην φιλοσοφία του Προγράμματος «Οικουμενικός Ελληνισμός» να έρχεται σε επικοινωνία με τους χώρους πολιτισμού των κρατών που επισκέπτεται, όπου τυγχάνει να διαβιούν Ομογενείς μας. Όπως στις προηγούμενες αποστολές, έτσι και στο Μεξικό, αυτή την φορά με την ευθύνη του Ταξιδιωτικού Πρακτορείου Monogram, η Αποστολή μας περιηγήθηκε στα μέρη τοπικών πολιτισμών σε όλη τη χώρα, από την πόλη του Μεξικού μέχρι και το νοτιότερο άκρο της, διασχίζοντας κυριολεκτικά το εσωτερικό της χώρας. Επισκεφτήκαμε τα μνημεία της πόλης του Μεξικού (π.χ. Παναγία της Γουαδελούπης, Προεδρικό Μέγαρο, Αρχαιολογικό Μουσείο), την πόλη-αρχαιολογικό χώρο Τεοτιχουακάν με τις πυραμίδες του Ήλιου και της Σελήνης των Ατζέκων, την πόλη της Πουέμπλα, υπό την προστασία της Ουνέσκο, την πόλη Οαχάκα των ινδιάνικων φυλών και τους αρχαιολογικούς χώρους Monte Alban και Mitla των αρχαίων φυλών Ζαποτέκων και Μιξτέκων, την πόλη San Cristobal de las Casas, το Canyon του Sumidero στην Πολιτεία των Chiappas, τα δύο αυτόνομα χωριά ινδιάνων San Juan Chamula και Zinacantan, που διακρίνονται για τον πρωτόγονο θρησκευτικό συγκρητισμό τους, καθώς συνδυάζεται ο αποικιακός ισπανικός ρωμαιοκαθολικισμός με την παγανιστική λατρεία της φυλής των Μάγια. Επισκεφτήκαμε, τέλος, τη χερσόνησο Γιουκατάν, όπου βρίσκονται αρχαιολογικά ευρήματα των φυλών Μάγια και Τολτέκων στις αρχαιολογικές πόλεις Chichenitza και Τουλούμ, με τελική κατάληξη το θέρετρο Κανκούν, από όπου και επιστρέψαμε στην Αθήνα στις 18 Ιουλίου.

Και το δεύτερο αυτό μέρος της Αποστολής μας στο Μεξικό, πολύ μορφωτικό και διδακτικό για τα επιτεύγματα των ανθρώπων εκείνων, ιδιαίτερα σε ζητήματα αστρονομίας με ειδικά προς τούτο Αστεροσκοπεία, καλύφθηκε, επίσης, από το συνεργείο της ΕΤ3.

Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός πως η Αποστολή μας γινόταν δεκτή με πολύ φιλικά και φιλελληνικά αισθήματα από όλους και ειδικά εκ μέρους των αρχών υποδοχής και φιλοξενίας, που ζητούσαν πληροφορίες για συγκεκριμένους αρχαιολογικούς προορισμούς στην Ελλάδα και μέρη τα οποία θα επιθυμούσαν κάποιοι Μεξικανοί να επισκεφτούν. Ήμασταν φυσικά στη διάθεσή τους για να τους προσφέρουμε λεπτομερώς όποια διευκρίνιση επιθυμούσαν.

Το άρθρο 2007 | Αποστολή στο Μεξικό εμφανίστηκε πρώτα στο Μέλαθρον Οικουμενικού Ελληνισμού.

Αποστολή στην Κούβα

(4-12 Ιουλίου 2005)

Ο Αρχιεπίσκοπος Παναμά και Κ. Αμερικής κ. Αθηναγόρας,  Δήμαρχος της Αβάνας κ. Leal, αλλά και η Υπουργός θρησκευμάτων και σχέσεων με την Ελλάδα κ. Calida μας υποδέχθηκαν εκ μέρους του προέδρου Φιντέλ Κάστρο. Γνωρίσαμε τι σημαίνει αγάπη για την Ελλάδα και τον Αρχαίο Ελληνικό πολιτισμό.

Συμμετείχαν 80 προσωπικότητες.

Ζήσαμε σε μία χώρα για οχτώ ολόκληρες μέρες μία έκπληξη διαδέχονταν την άλλη. Η μία εμπειρία ακολουθούσε την άλλη. Η μία συγκίνηση κάλυπτε την άλλη.

“Βοήθεια!!! Χρειαζόμαστε τη βοήθεια σας. Υποφέρουμε. Φυσικά αν συμβεί κάτι είμαι υποχρεωμένη να διαψεύσω όλα αυτά που σας λέω και να σας πω ότι είστε ψεύτες. Αυτό το κοριτσάκι των 10 χρονών που βλέπετε αν δε βοηθηθεί, αν δε τη στηρίξετε στα 13-14 θα πρέπει να βγει στην πορνεία για να επιβιώσει”. Κραυγή απελπισίας από μια Κουβανή μάνα.

Μείναμε έκπληκτοι από αυτά που είδαμε.

Στο Πανεπιστήμιο της Κούβας, όπου μας υποδέχτηκε ο Isido Gomez Santos και ο dr. Rogelio Rodriguez Coronel, είδαμε αυτό που σε κανένα Πανεπιστήμιο του κόσμου δεν το συναντήσαμε. Μια τεράστια αίθουσα με αντίγραφα γλυπτών της Αρχαίας Ελλάδας, του Παρθενώνα για να μπορούν οι φοιτητές να μαθαίνουν την ελληνική ιστορία και τον ελληνικό πολιτισμό.

Στο μουσείο της Αβάνας, η Moraina Clavijo Colon μας ξενάγησε στο χώρο όπου ελληνικά αγάλματα και αγγεία της Αρχαίας Ελλάδας σε άριστη κατάσταση δέσποζαν στο κεντρικότερο σημείο του μουσείου.

Επισκεφτήκαμε το Δήμαρχο της πόλεως της Αβάνας κ. Leal, οι επικεφαλής της αποστολής, Πανουσόπουλος Σταύρος, Πρόεδρος του Προγράμματος “Οικουμενικός Ελληνισμός”, o. Αγγελόπουλος Αθανάσιος, Καθηγ. Α.Π.Θ. επιστημονικός συνεργάτης του Προγράμματος και ο Πέτρος Μαντούβαλος, βουλευτής της Ν.Δ. Α΄ Πειραιώς. Συνοδευόμασταν από τρεις τεράστιες φυσιογνωμίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας, το σεβασμιότατο Μητροπολίτη Παναμά και Κεντρικής Αμερικής Αθηναγόρα, τον Αρχιμανδρίτη Τιμόθεο και τον Πατέρα Αθανάσιο.

Ήταν μια εμπειρία από αυτές που δεν ξεχνιούνται ποτέ. Μας υποδέχτηκε στο Δημαρχείο με τη μεγαλύτερη απλότητα που έχουμε συναντήσει ποτέ από επίσημο και αφού έβαλε τον Μητροπολίτη να καθίσει στη “δική του” πολυθρόνα αυτός πήρε ένα σκαμνάκι από αυτά που χρησιμοποιούμε εδώ στην Ελλάδα για να καθόμαστε κοντά στο τζάκι και κάθισε δίπλα του. Άρχισε να μιλά, με γνώση, με σεβασμό, με αγάπη για την Ελλάδα, τον ελληνικό πολιτισμό και την Ορθοδοξία. Είχαμε μείνει με το στόμα ορθάνοιχτο γιατί δε φανταζόμαστε ότι η καρδιά του κομμουνιστικού καθεστώτος έτρεφε τέτοια συναισθήματα για εμάς.

Και δεν ήταν το μόνο. Η Υπουργός Θρησκευμάτων & Σχέσεων με την Ελλάδα κα. Calida που μας δέχτηκε, εκτός προγράμματος στο κτήριο της Κεντρικής Διοίκησης του κόμματος, στους χώρους δηλαδή που εργάζεται ο Φιντέλ Κάστρο, οι Πανεπιστημιακοί που συναντήσαμε στο Ινστιτούτο Θρησκειών του Πανεπιστημίου αλλά και ο “οδηγός” μας κ. Isido Gomez Santos Πρέσβης της Κούβας μας έκανε να αισθανόμαστε άβολα αλλά και ταυτόχρονα υπερήφανοι για τη γνώση και την αγάπη που είχαν προς τον ελληνικό πολιτισμό.

Ο μεγάλος οραματιστής ηγέτης Φιντέλ Κάστρο μας ανακοίνωσαν ότι έχει προσφέρει στην Ορθοδοξία ό,τι περισσότερο θα μπορούσε να κάνει ένας ιδεολόγος ηγέτης αλλά και που κανένας σύγχρονος ηγέτης δεν το έχει πράξει. Εκτός από τον ιερό ναό του Αγίου Νικόλάου, που το 1983 εγκαινίασε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, προσέφερε εντελώς δωρεάν ένα τεράστιο κτίσμα 3.000 τ/μ για να εγκατασταθεί εκεί Θεολογική Σχολή. Αυτή η προσφορά του, που δείχνει τη μεγαλοσύνη αυτού του ηγέτη, ουσιαστικά αποτελεί τη μεγαλύτερη προσφορά για την Ορθοδοξία και τον Ελληνισμό, καθώς από αυτή τη σχολή θα ξεφυτρώσουν οι γηγενείς ιερείς που θα στελεχώσουν την εγκαταλελειμμένη εκκλησία της Λατινικής Αμερικής. Διότι είναι τελείως διαφορετικό να στέλνονται στη Λατινική Αμερική ιερείς από την Ελλάδα για ένα ή δύο χρόνια -και όταν στέλνονται- από το να βγουν νέοι ιερείς, ντόπιοι, από την Κούβα, τον Παναμά, τη Βολιβία, την Αργεντινή που θα υπηρετήσουν το ποίμνιο τους και την “πατρίδα”, γιατί πατρίδα ακούσαμε τους εκ Βολιβίας και Κούβας ιερείς να αποκαλούν την Ελλάδα.

Τρία κιλά ρύζι, δύο κιλά φασόλια, μισό κιλό ζάχαρη, ¼ καφέ, 1 μπροτάκι κάθε δύο μέρες, ένα σαπούνι για δύο άτομα για ένα μήνα, και για τα παιδιά επιπλέον γάλα και κρέας μέχρι που γίνονται 7 χρονών, μετά και αυτά σταματούν. Αυτά τους δίνει το κράτος. Έχουν όλοι δουλειά, αλλά τα 250 κουβανικά πέσσος που παίρνουν τους φτάνουν για να τρων κρέας μόνο δύο φορές το μήνα, ενώ χρειάζονται τους μισθούς έξι μηνών για να αγοράσουν ένα μπλουζάκι ή ένα παντελόνι για να ντυθούν. Φυσικά, καλό θα είναι να μην χρειαστούν φάρμακα για την υγεία τους, γιατί η ελάχιστη ντόπια παραγωγή δεν καλύπτει τις ξεχωριστές φαρμακευτικές ανάγκες.

Οι δρόμοι γεμάτοι ανθρώπους που περιμένουν να περάσει κάποιο όχημα για να τους μεταφέρει στον προορισμό τους, και οι ώρες αναμονής ατελείωτες για μία απόσταση 10 χλμ. Μπορεί να περιμένουν και 4 και 5 ώρες για να την πραγματοποιήσουν.

Ο τυφώνας Denis, ο μεγαλύτερος τυφώνας που πέρασε ποτέ από την Κούβα τα τελευταία 200 χρόνια, μας έκανε να ζήσουμε μία ξεχωριστή εμπειρία. Από την προηγούμενη ημέρα άρχισε η προετοιμασία της υποδοχής του. Στο ξενοδοχείο μας άρχισαν να σφραγίζουν τις πόρτες και τα παράθυρα με μεγάλες ξύλινες σανίδες. Οι καταστηματάρχες να αδειάζουν τα καταστήματα τους από τα εμπορεύματα. Τα χωριά να εγκαταλείπονται με υποδειγματικό τρόπο. Ο Φιντέλ Κάστρο, από τηλεοράσεως ολόκληρη την ημέρα, κατεύθυνε προσωπικά την επιχείρηση προστασίας από τον τυφώνα, αλλά και μόλις αυτός τελείωσε, όργωσε την Κούβα χωριό-χωριό για να δώσει κουράγιο στους πληγέντες και να δει προσωπικά τα προβλήματα που είχε αφήσει ο τυφώνας. Είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι παρότι ο τυφώνας αφάνισε κυριολεκτικά πολλά χωριά, υπήρχαν μόνον 8 νεκροί και αυτοί ήταν άνθρωποι που αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

Τα μεγάλα προβλήματα φάνηκαν μετά τον τυφώνα. Το κράτος είχε παραλύσει, οι υπάλληλοι του ξενοδοχείου δεν είχαν μπορέσει να φτάσουν στο χώρο εργασίας για να μας εξυπηρετήσουν, τα φαγητά είχαν ελαττωθεί, καθώς για τρεις μέρες δεν υπήρχε νερό και ηλεκτρικό.

Επισκεφτήκαμε τον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου, στην είσοδο, δεξιά, δέσποζε ένα ψηφιδωτό με τη φωτογραφία του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και του Φιντέλ Κάστρο. Aλλο ξάφνιασμα εδώ, η λιτότητα των ιερέων και η “άδεια” που έδωσε για τη θεία κοινωνία και στους “απροετοίμαστους” ο Μητροπολίτης Παναμά. Κοινωνήσαμε όλοι!

Ο Πρέσβης της Ελλάδος κ. Αυγερινός, μια πολύ ευγενική φυσιογνωμία, που συνετέλεσε τα μέγιστα στην πραγματοποίηση αυτής της αποστολής, παρέθεσε δεξίωση προς τιμή της αποστολής, μετά τη θεία λειτουργία.

Έξι παιδιά κουβανικών οικογενειών ήθελαν να βαπτιστούν ορθόδοξα. Για εμάς ήταν μια ξεχωριστή στιγμή, για πρώτη φορά στα 10 χρόνια του Προγράμματος μας, σε μία κολυμπήθρα πλαστική, γίναμε ανάδοχοι στα έξι αυτά παιδιά από την Κούβα και στους δώσαμε ονόματα ελληνικά, Σταυρούλα, Δημήτρης, Βασίλης, Παναγιώτης αλλά και εθνικά Ελλάδα, Μακεδών κλπ. Ένα κομμάτι της ψυχής μας αφήσαμε σε αυτά τα παιδάκια και μέσα από αυτά θα παρακολουθούμε την εξέλιξη της σύγχρονης ιστορίας της Κούβας.

Η εκπαίδευση στην Κούβα είναι σε πολύ υψηλά επίπεδα. Όλα τα παιδιά έχουν κυριολεκτικά δωρεάν παιδεία, ιδιαίτερους δασκάλους στις ιδιαίτερες κλήσεις που το καθένα παρουσιάζει, ενώ το ποσοστό των νέων που σπουδάζουν ιατροί είναι το υψηλότερο ποσοστό από όλες τις χώρες του κόσμου.

Από το 1992, οπότε έπαψε και η βοήθεια της Σοβιετικής Ένωσης, η κατάσταση στην Κούβα είναι δραματική. Το εμπάργκο των Αμερικάνων δεν επιτρέπει σε κανένα καράβι να πλησιάσει στο μεγαλύτερο νησί της Καραϊβικής. Όλα στα σπίτια τους παλιά, σκουριασμένα, σκισμένα, τσακισμένα. Μέσα στις καρδιές τους όμως, έχουν την αγάπη, την καλοσύνη αλλά και την αγάπη τους για την Ελλάδα. Ίσως το ιεραποστολικό έργο της εκκλησίας να βοηθήσει στην ανάσταση των ψυχών αλλά και στην μείωση της πορνείας, καθώς όλες οι γυναίκες ήταν στη διάθεση των τουριστών για να μπορέσουν να τα βγάλουν πέρα.

Η τηλεόραση παίζει μόνο τα κουβανικά. Σε ένα από αυτά, κάθε μέρα, ο Φιντέλ Κάστρο ώρες ατελείωτες δίνει κουράγιο στο λαό του. Τα δορυφορικά προγράμματα τα βλέπουν μόνο οι τουρίστες στα ξενοδοχεία, γιατί ο τουρισμός είναι το μοναδικό μέσο επαφής με όλο τον υπόλοιπο πολιτισμένο κόσμο.

Το άρθρο 2005 | Αποστολή στην Κούβα εμφανίστηκε πρώτα στο Μέλαθρον Οικουμενικού Ελληνισμού.

2005 Αποστολή στην Αυστραλία

(6-26 Απριλίου 2005)

Σίδνεϋ – Μελβούρνη – Ντάργουιν- Μπρισμπέιν

Συμμετείχαν 30 μέλη μας.

“…Ελλάδα δεν σε γνώρισα πολύ. Κι όμως σε κουβαλάω μέσα μου μεγάλη, αξιοθαύμαστη, Ιερή…”

“…Θέλαμε την Ελλάδα και την φέραμε μαζί μας…”

Είναι δύο στίχοι από ποιήματα της κας Ντίνας Αμανατίδου, μίας γνήσιας Ελληνίδας που ζει στην Αυστραλία από το 1958.

Αυτοί οι στίχοι μπορούν να χαρακτηρίσουν τους Έλληνες που συνάντησε η αποστολή του «Οικουμενικού Ελληνισμού» στην Αυστραλία, Έλληνες που μας έκαναν να νιώσουμε ότι βρισκόμασταν στην πατρίδα μας.

Το Πρόγραμμα «Οικουμενικός Ελληνισμός» έκλεισε την αυλαία των δέκα χρόνων του και του β΄ κύκλου εργασιών του με την μεγάλη αυτή αποστολή στην Αυστραλία και την διανομή πεντακοσίων τόμων και 2.000 Ελληνικών Σημαιών.

Η εικοσιπενταμελής αποστολή έζησε συγκινητικές στιγμές στο Σίδνεϋ, στη Μελβούρνη και στο Ντάργουιν, κατά τις εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν υπό την αιγίδα του Υφυπουργού Εξωτερικών επί θεμάτων απόδημου ελληνισμού κ. Σκανδαλάκη Παναγιώτη, τον οποίο εκπροσώπησε ο Βουλευτής Κιλκίς και τ. Υπουργός κ. Τσιτουρίδης Σάββας.

Επικεφαλής της αποστολής ήταν ο κ. Σάββας Τσιτουρίδης, ο Πρόεδρος του προγράμματος κ. Πανουσόπουλος Σταύρος και ο Καθηγητής του Α.Π.Θ. κ. Αγγελόπουλος Αθανάσιος.

Σίδνεϋ

Στο Σίδνευ το Κέντρο Νεοελληνικής Λογοτεχνίας «Κωστής Παλαμάς» οργάνωσε εκδήλωση, προς τιμήν της αποστολής, στην οποία παραβρέθηκαν 150 ομογενείς μας, μεταξύ των οποίων η εκπρόσωπος του Προξένου μας στο Σίδνευ κα Ραπτάκη, Υποπρόξενος κα Κατσαρού Λυμπεροπούλου, ο Πρόεδρος του ΣΑΕ. Κώστας Βερτζάγιας, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας του Σίδνευ Γιώργος Αγγελόπουλος

Μελβούρνη

Συγκινητικές ήταν οι στιγμές κατά την επίσκεψη της αποστολής στο Εθνικό Κέντρο Ελληνικών Μελετών και Έρευνας (ΕΚΕΜΕ) του Πανεπιστημίου του Latrobe, στην Μελβούρνη, όπου με επικεφαλής τον Πρόεδρο του Κέντρου και Καθηγητή  Αναστάσιο Τάμη και υποστηρικτές ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένους
Έλληνες, όπως ο κ. Δαρδάλης επιτελείται τεράστιο εθνικό έργο.
«Σπίτι του Οικουμενικού Ελληνισμού και Κιβωτό της σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας» αποκάλεσε το ΕΚΕΜΕ ο Πρόεδρος του Προγράμματος κατά τον χαιρετισμό του, καθώς εκεί έχει συγκεντρωθεί όλη η ιστορία του Απόδημου Ελληνισμού του Ν. ημισφαιρίου σε γραπτή και ηλεκτρονική μορφή, ενώ σε αρχεία βρίσκονται κορυφαίες εφημερίδες της Μητροπολιτικής Ελλάδος.

Ο Καθηγητής Αγγελόπουλος Αθανάσιος έδωσε διάλεξη, στο ΕΚΕΜΕ, με θέμα «Προβληματισμοί στο ζήτημα των σχέσεων εκκλησίας και πολιτείας στην Ελλάδα και των επιδράσεων τους στην ομογένεια», παρουσία εκλεκτών προσκεκλημένων του ιδρύματος.

Στις 12 Απριλίου η αποστολή είχε την τιμή να βρεθεί κοντά στους Έλληνες της Κοινότητας του Oakleigh. To συμβούλιο της Ελληνικής Κοινότητας και ο Πρόεδρος κ. Τσόνγκας οργάνωσαν σειρά εκδηλώσεων προς τιμήν της αποστολής.
Το πρωί της 12ης Απριλίου η αποστολή έτυχε θερμής υποδοχής από τους μαθητές του Ελληνικού Σχολείου του Oakleigh. Έπειτα τα μέλη της αποστολής περπάτησαν στους δρόμους της Κοινότητας, όπου κάθε γωνιά θυμίζει Ελλάδα. Η μέρα έκλεισε με τον καλύτερο τρόπο με μία μεγάλη εκδήλωση, η οποία ξεκίνησε με συνέντευξη τύπου στις Ελληνικές εφημερίδες της παροικίας. Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν εκπρόσωποι της αυστραλιανής κυβέρνησης, μεταξύ των οποίων ο Υπουργός Ενέργειας και Φυσικών πόρων κ. Theo Theophanous, ως εκπρόσωπος του Πρωθυπουργού Mr. Steve Bracks, η κα. Murray Thompson, ως εκπρόσωπος του Αρχηγού της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, Μr. Robert Doyle, όπως και o Γενικός Πρόξενος της Ελλάδος στη Μελβούρνη Κουβαριτάκης Ελευθέριος.

Ντάργουιν

Στο Κοινοβούλιο του Ντάργουϊν υποδέχτηκαν την αποστολή ο Επίτιμος Πρόξενος, Γεώργιος Καπέτας και ο Υπουργός Υποθέσεων Πολυπολιτισμού, Υπουργός Γεωργίας και Αλιείας και Υπουργός Ορυκτού Πλούτου και Ενέργειας Κώστας Βατσκαλής και ο Αναπληρωτής Πρωθυπουργός κ. Stirling Syd., ο οποίος τους μετέφερε τους χαιρετισμούς της Πρωθυπουργού κας. Claire Martin, και παρέλαβε αντ’ αυτής τους ιστορικούς τόμους για την βιβλιοθήκη του Κοινοβουλίου. Ακολούθησε εκδήλωση στο Ελληνικό Σχολείο του Ντάργουιν και δεξίωση που παρέθεσε ο Υπουργός κ. Βατσκαλής προς τιμήν της αποστολής, όπου παρευρέθησαν σημαντικοί πολιτικοί, δικαστικοί και οικονομικοί παράγοντες του Ντάργουιν, μεταξύ των οποίων ο Έλληνας Πρόξενος Καπέτας Γιώργος, ο Ανοιχτομάτης Γιάννης, τ. Κυβερνήτης Β. Επικράτειας, η Julienne Hince, Διευθύντρια του Υπουργείου Εξωτερικών, αρκετοί δημοσιογράφοι και διακεκριμένοι Έλληνες Επιχειρηματίες.

Το άρθρο 2005 | Αποστολή στην Αυστραλία εμφανίστηκε πρώτα στο Μέλαθρον Οικουμενικού Ελληνισμού.

Στους δρόμους της Ανατολής

(4-9 Ιουλίου 2004)

Κωνσταντινούπολη – Ίμβρος – Αϊβαλί – Σμύρνη

Ναυλώσαμε κρουαζιερόπλοιο και πραγματοποιήσαμε “Πολιτιστική Απόβαση” στις αλησμόνητες πατρίδες.

Συμμετείχαν 600 μέλη μας.

Μέσα σε έντονα φoρτισμένο συγκινησιακά κλίμα, το πρόγραμμα “Οικουμενικός Ελληνισμός” πραγματοποίησε τη μεγάλη “πολιτιστική απόβαση” Στους Δρόμους Της Ανατολής 05-09 Ιουλίου.

Επικεφαλής της αποστολής ήταν οι Πανουσόπουλος Σταύρος Πρόεδρος του προγράμματος “Οικουμενικός Ελληνισμός”, Αγγελόπουλος Αθανάσιος καθηγητής του Α.Π.Θ. , Χαιτίδης Ευγένιος Βουλευτής Ν.Δ. Σερρών & Πρόεδρος της επιτροπής Απόδημου Ελληνισμού της Βουλής, Βασιλείου Θεόφιλος Βουλευτής Ν.Δ. Ν. Αχαίας, Μαντούβαλος Πέτρος Βουλευτής Α΄Πειραιώς Ν.Δ., Σημαιοφορίδης Κωνσταντίνος τ.Βουλευτής Υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ επί κυβερνήσεως Κ.Μητσοτάκη, Γιαννακόπουλος Ιωάννης τ.Βουλευτής ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ν. Μεσσηνίας & Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΑ.ΣΟ.Κ.,Παππάς Θεόφιλος Δήμαρχος Σιβοτών ,Τζαννής Ιωάννης Δήμαρχος Παραποτάμου και Αναστασόπουλος Ευστάθιος Αντινομάρχης Ν.Μεσηνίας.

Ο Πέτρος Γαϊτάνος πλαισίωσε μουσικά την αποστολή.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

Πρώτος σταθμός της αποστολής το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Εκεί, επισκεφθήκαμε τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο ο οποίος και ευλόγησε ένα προς ένα όλα τα μέλη της αποστολής και στη συνέχεια απένειμε τιμητικές πλακέτες στους υποστηρικτές του προγράμματος “Οικουμενικός Ελληνισμός”.

ΑΙΒΑΛΙ

Στο Αιβαλί, μας περίμενε μια μεγάλη έκπληξη. Ο Έπαρχος και ο Αντιδήμαρχος της πόλης μας είχαν ετοιμάσει μια λαμπρή υποδοχή. Συγκροτήματα με παραδοσιακές στολές και η μπάντα του δήμου χόρευαν και παιάνιζαν καθ’όλη τη διάρκεια της παραμονής μας εκεί .Ήταν η πρώτη φορά που κρουαζιερόπλοιο -όχι μόνο Ελληνικό- προσάραζε στη περιοχή τους .Ο Αντιδήμαρχος εδεξιώθη στο δημαρχιακό μέγαρο τους επικεφαλής της αποστολής και ανταλλάχθησαν αναμνηστικά δώρα. Κατά την αποχώρησή μας, μεγάλη αστυνομική δύναμη αναμίχθηκε με τους Έλληνες επισκέπτες και φορώντας τα μπλουζάκια του Οικουμενικού Ελληνισμού, αλλά και κρατώντας Ελληνικές και Τούρκικες σημαίες ,χόρευαν όλοι μαζί σμυρναίικους χορούς Μοναδικές στιγμές για όλους μας.

ΕΦΕΣΣΟΣ

Στην Έφεσσο, δυστυχώς, ζήσαμε για μια ακόμα φορά τη προπαγάνδα που γίνεται από τους ξεναγούς και τη διαστρέβλωση της αλήθειας για τα ιστορικά , ελληνικά και χριστιανικά μνημεία.

ΣΜΥΡΝΗ

Στη Σμύρνη, πραγματοποήθηκε δεξίωση πάνω στο κρουαζιερόπλοιο στην οποία συμμετείχαν ο Πρόξενος της Ελλάδας κ. Ευάγγελος Σέκερης, ο Πρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Σμύρνης κ.Ekrem Demitras, ο Δήμαρχος του Conac κ.Muzaffer Tuncag, ο Πρόεδρος του Οικονομικού Επιμελητηρίου κ. Banu Bilen, καθώς, επίσης, και δημοσιογράφοι από το τουρκικό CNN, το EGE TV από την εφημερίδα HABER EKSPRES από την ASKAM NEWSPAPER,και από την TURKISH DAILY NEWS, όπου καλωσόρισαν τους ταξιδιώτες και αντάλλαξαν αναμνηστικά δώρα με τους επικεφαλής της αποστολής.

Στη συνέχεια, οι επικεφαλής της αποστολής επισκέφθηκαν το Δήμαρχο Σμύρνης, Azizi Kocaoglou στο Δημαρχιακό μέγαρο.

Στη Σμύρνη, αισθανθήκαμε ότι υπάρχουν αξίες και ανάγκες οι οποίες είναι κοινές για όλους και στις οποίες θα μπορούσαμε ίσως να στηριχτούμε για να βάλουμε τις βάσεις για ένα καλύτερο αύριο.

Το άρθρο 2004 | Αποστολή στους δρόμους της Ανατολής εμφανίστηκε πρώτα στο Μέλαθρον Οικουμενικού Ελληνισμού.